Βιβλιοπαρουσίαση: Από την Ασκητική και Ησυχαστική Αγιορείτικη Παράδοση

Από την Ασκητική και Ησυχαστική Αγιορείτικη Παράδοση

ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ

Το Άγιον Όρος του Άθωνος είναι σύμβολο αγάπης, ολοκληρωτικής αφιερώσεως των μοναχών στον Θεό και της ευλαβείας των πιστών Ρωμαίων Αυτοκρατόρων, που το προίκισαν με το Αυτοδιοίκητο, το Άβατο και πολλά άλλα συναφή προνόμια. Παραμένει ακόμη ως ζωντανό κατάλοιπο της άλλοτε κραταιάς και φωτεινής Ρωμαϊκής «Βυζαντινής» Αυτοκρατορίας. Η πνευματική του προσφορά ανά τους αιώνες είναι μεγίστη και ανυπολόγιστη.

Παρά τις δοκιμασίες που διήλθε, το Άγιον Όρος παραμένει αναλλοίωτο, μάλιστα δε σήμερα γίνεται περισσότερο γνωστό και προσελκύει περισσότερους προσκυνητές. «Έσται εν ταις εσχάταις ημέραις εμφανές το Όρος Κυρίου»1, γιατί το έχει ανάγκη ο κόσμος, το κρατά η χάρις του Θεού και οι πρεσβείες της Κυρίας Θεοτόκου.

Στην ιστορία του το Άγιον Όρος συνταράχθηκε από επιδρομές πειρατών, από βαρβαρική κατοχή αιώνων, από λειψανδρία, από έλλειψη υλικών αγαθών, από εθνικιστικές διαμάχες, από θεολογικές και δογματικές έριδες και μύρια άλλα δεινά. Σήμερα όλα αυτά με την χάρι του Θεού εξέλιπον και ο μόνος κίνδυνος που απειλεί το Άγιον Όρος είναι η έλλειψη πιστότητος στην παράδοση. Αυτή η ζώσα ασκητική και ησυχαστική αγιορείτικη παράδοση που βιώνεται ως τρόπος ζωής, ασκήσεως και λατρείας επί τόσους αιώνες, σε όλες τις μορφές της μοναχικής ζωής και από τόσο πλήθος μοναχών, καθιστά το Άγιον Όρος μοναδικό και ανεπανάληπτο.

Αλλά δυστυχώς σήμερα αυτή η αγιορείτικη παράδοση, η τόσον πολύτιμη, διέρχεται μεγάλη κρίση και κινδυνεύει να αλλοιωθή από το κοσμικό φρόνημα και τις πολλές κοσμικές ανέσεις και επιδράσεις.

Υπάρχουν πολλών ειδών παραδόσεις στο Άγιον Όρος. Αρχιτεκτονική, μουσική, τυπική παράδοση (το τυπικό των ακολουθιών), αγιογραφική κ.ά. Όλες είναι σεβαστές και αξιόλογες, αλλά η αναφορά εδώ γίνεται για την βίωση της ασκητικής και ησυχαστικής παραδόσεως. Αυτή δεν εξαρτάται και δεν εξαντλείται σε εξωτερικούς τρόπους και τόπους. Όσοι δηλαδή ζουν στην έρημο είναι ασκητές και ησυχαστές, αφού η άσκηση και η ησυχία είναι κυρίως πνευματική κατάσταση, κατόρθωμα και άθλημα. Όσοι είναι βιαστές της φύσεώς τους και έχουν νήψη και προσευχή ζουν αυτήν την παράδοση, ανεξαρτήτως αν ασκούνται σε Κελλί ή σε Κοινόβιο. Γι’ αυτό τα γραφόμενα δεν προβάλλουν την παράδοση ενός Γέροντος, ενός Κελλιού ή κάποιου Μοναστηριού, αλλά την μία, ενιαία, συνεχή, ζώσα και ποικιλόμορφη παράδοση συνόλου του Αγίου Όρους.

Αυτή η αγιορείτικη παράδοση βιουμένη και το μοναχικό φρόνημα μάς εξομοιώνουν με τους προκατόχους μας και μας συνδέουν πνευματικά με τους οσίους Αγιορείτες Πατέρες. Αυτή η καλή ασκητική ζύμη μεταποιεί το γεώδες φύραμά μας εις αγιασμόν, αφού «η άσκησις μήτηρ του αγιασμού εστι»2. Αυτή μας δίνει πτέρυγες να ανυψωθούμε πνευματικά. Η αγιορείτικη παράδοση είναι το υπόγειον ύδωρ που αφανώς αρδεύει και τρέφει τον αγιορείτικο μοναχισμό. Είναι το καθαρό οξυγόνο που ζωογονεί. Είναι η ενωτική δύναμη που διακρατεί την αγιορείτικη πολιτεία. Είναι η εγγύηση για την ορθή πορεία μας. Είναι η συνέχιση της μοναχικής μας ζωής....

Το μοναχικό παραδοσιακό πνεύμα με τον ασκητικό τρόπο ζωής μπορούν να ανορθώσουν τον μοναχισμό και να αναδείξουν νέους οσίους Πατέρες. Χωρίς το ζωοποιό αυτό πνεύμα είμαστε οστά νεκρά και άψυχα. Ενώ, αν διασωθούν τα κτίρια και τα κειμήλια και χαθή η μοναχική παράδοση με τον περιορισμό της λατρείας σε μια τυπική πράξη, το Άγιον Όρος θα μετατραπή σε αξιόλογο μουσείο με ρασοφόρους φύλακες.

Τα τιμιώτερα βέβαια κειμήλια που υπάρχουν στο Άγιον Όρος, είναι τα «έμψυχα κειμήλια». Οι ενάρετοι ασκητές οι οποίοι είναι φορείς και εκφραστές της αγιορειτικής παραδόσεως.
Η μοναχική ζωή μοιάζει με κάποια αγιορείτικα άνθη. Ευδοκιμούν σε άνυδρα μέρη, φύονται ανάμεσα στις πέτρες των πεζουλιών, ακόμη και ψηλά στους πύργους των Μονών, όπου δεν υπάρχει ικμάδα υγρασίας. Και όμως, όταν ανθίζουν, το άρωμά τους είναι μεθυστικό. Πολλοί, αφού πήραν σπόρους, καλλιέργησαν τα άνθη αυτά έξω στον κόσμο σε ευφόρους κήπους ποτίζοντάς τα και λιπαίνοντάς τα πλούσια. Αλλά δυστυχώς έχασαν το άρωμά τους. Αυτό συμβαίνει και στους μοναχούς. Όσο στερούνται τα κοσμικά και τις ανέσεις, τόσο πλουτούν στα πνευματικά. Όσο ζουν και ασκούνται στην απαράκλητη έρημο χωρίς γήινες και ανθρώπινες παρηγοριές, τόσο συντηρούνται και τρέφονται από τις ουράνιες και θεϊκές· γι’ αυτό τότε ευωδιάζουν από αρετή και αγιότητα. Όταν επιδιώξουμε το τραχύ της ασκήσεως να γίνη λείο και η στενή οδός να γίνη πλατεία, τότε και εμείς οι μοναχοί θα γίνουμε σαν τα άνθη που έχασαν την ευωδία.

Οι παλαιοί πατέρες, επώνυμοι και ανώνυμοι, σημαντικοί και άσημοι, νεώτεροι και παλαιότεροι που αναφέρονται στην συνέχεια, ήταν μεν ολιγογράμματοι ή και αγράμματοι και μερικοί έγιναν μοναχοί από περιστατική αποταγή. Μερικοί ωρφάνεψαν από μικροί, χήρεψαν στον γάμο ή άλλοι βρέθηκαν σε κίνδυνο στον πόλεμο και έκαναν τάμα, αν σωθούν, να γίνουν μοναχοί. Και όμως αυτοί όχι μόνο έγιναν σωστοί μοναχοί και ακολούθησαν μία αυστηρή ασκητική ζωή, αλλά κατώρθωσαν μερικοί να ανέλθουν  στην κορυφή της θεωρητικής ζωής, στην θεοπτία, και να δουν απ’ αυτή την ζωή την δόξα του Θεού, δηλαδή το άκτιστον φως. Αυτοί οι αγράμματοι έγιναν εκλεκτά δοχεία χάριτος και απέκτησαν χαρίσματα.

Και όλα αυτά γιατί αφωμοιώθηκαν από το  πνεύμα των παλαιοτέρων πατέρων και αγωνίσθηκαν ακολουθώντας τα ίχνη τους.

Εύρισκες παλαιά Γέροντες με το κομποσχοίνι στο χέρι και το σακκίδιο στην πλάτη να οδοιπορούν μεγάλες αποστάσεις μέσα στα δύσβατα μονοπάτια. Τα σώματά τους ήταν απεξηραμμένα από την πολυετή άσκηση, τα μάτια τους βαθουλωμένα από τις αγρυπνίες και το στόμα τους ξηρό από τις συνεχείς ενάτες. Μερικά γεροντάκια ήταν έγκλειστα στα Κελλιά τους. Δεν πήγαιναν στις Καρυές ή στην Δάφνη για προμήθειες, αλλά ό Θεός έστελνε αγγέλους αγάπης, μοναχούς, που τους βοηθούσαν. Δεν είχαν ανθρώπινες παρηγοριές και κοσμικές ανέσεις, αλλά αισθάνονταν οι ίδιοι αυτάρκεις, ανενδεείς και ήταν τελείως αμέριμνοι. Άλλοι σεβάσμιοι Γέροντες που έζησαν με υπομονή στο Κοινόβιο και λευκάνθηκαν στην υπακοή και στα διακονήματα, ανέπνεαν τον Θεόν και τον Γέροντα και έφθασαν σε μέτρα απαθείας.

Πολλά γεροντάκια «στεγνά» από την άσκηση έκρυβαν μέσα τους πνεύμα και ζωή. Εξωτερικά ήταν άπλυτοι με παλαιά, ρυπαρά και σχισμένα ζωστικά, αλλά σε αυτό το ατημέλητο σκεύος έκρυβαν τον πολύτιμο θησαυρό, την θεία χάρι που απέκτησαν με τόσους αγώνες και νυχθήμερα παλαίσματα. Ήταν ξένοι του κόσμου αλλά οικείοι του Θεού. Αγνοούσαν  τις κοσμικές εξελίξεις αλλά γνώριζαν καλά «την οδόν την άγουσαν εις ζωήν αιώνιον». Κακοπαθούσαν και προσεύχονταν για τους τρυφώντες και αναπαυομένους. Αγρυπνούσαν για τους υπνούντες. Έχυναν δάκρυα και μετανοούσαν για τους γελώντας. Αν και απόμακροι από τον κόσμο αισθάνονταν αδελφούς όλους τους ανθρώπους και τους αγκάλιαζαν με την προσευχή τους.

Οι παλαιοί Πατέρες είχαν την απλότητα στον τρόπο της ζωής τους αλλά και στον χαρακτήρα. Δεν θεωρούσαν τους εαυτούς τους πνευματικούς. Είχαν επίγνωση των αδυναμιών τους και ζούσαν την μετάνοια. Εύχονταν μεταξύ τους «καλή μετάνοια και καλό τέλος».

Αυτούς τους αγιασμένους Γέροντες που υπάρχουν μέχρι σήμερα, δεν τους βρίσκεις εύκολα, γιατί γνωρίζουν να κρύβωνται έντεχνα. Αλλά και αν τους συναντήσης πρέπει να έχης πνευματικά αισθητήρια για αν τους αναγνωρίσης και να επικοινωνήσης μαζί τους. Πολλοί Πατέρες δεν απεκάλυψαν τα βιώματά τους και την θεόσοφη διδασκαλία τους. Τα πήραν μαζί τους ως μυστική προσφορά στον αγωνοθέτη Κύριο. Άλλοι όμως για να βοηθήσουν νεώτερους μοναχούς έδιναν συμβουλές ή απεκάλυπταν λίγα από τα βιώματά τους, ενώ άλλα οικονόμησε ο Θεός και υπέπεσαν στην αντίληψη τρίτων. Αυτά τα γνωστά κατορθώματά τους γίνονται αφορμές ασκητικών αγώνων στους νεώτερους, χειροπιαστά παραδείγματα της παρουσίας του Θεού και διάψευση εκείνων που τους κατατάσσουν στον παρελθόν. Η κάθε γενεά έχει το δικό της θεοφιλές παρόν που στην συνέχεια γίνεται παρελθόν.

Τα αγκάθια και τα ζιζάνια δεν έλειψαν ποτέ από το Περιβόλι της Παναγίας. Αλλά παλαιότερα υπήρχαν πολλοί ενάρετοι αγωνιστές στα Κοινόβια στην έρημο, ακόμη και στα Ιδιόρρυθμα. Έτσι γινόταν μία καλή παρακίνηση για τα πνευματικά. Οι συζητήσεις ήταν για θαύματα, ασκήσεις και για την σωτηρία. Το Άγιον Όρος τότε ήταν απόμακρο από τον κόσμο, πιο ησυχαστικό, πιο μυστικό, πιο αθόρυβο, πιο ασκητικό. Οι παλαιοί Αγιορείτες εξαιρέτως είχαν περισσότερο σεβασμό στην Παράδοση, στις Αρχές και στους Θεσμούς. Με σεβασμό κράτησαν ό,τι παρέλαβαν από τους προκατόχους τους. Είχαν μεγάλη ευλάβεια στην Παναγία και εμπιστοσύνη στην πρόνοιά Της. Ήταν υπομονετικοί στις ασθένειες, στους πειρασμούς και στις δοκιμασίες, και δεν ξεχνούσαν τον σκοπό της αποταγής τους, την σωτηρία της ψυχής τους. Είχαν πραγματική ξενητεία, η ζωή τους ήταν συνυφασμένη με τον κόπο. Στερούνταν υλικά αγαθά και απέφευγαν την άνεση. Είχαν απλότητα και όχι ορθολογισμό, βιώματα και όχι στείρες γνώσεις, είχαν ήθος Καλογερικό.

Από αυτούς λοιπόν τους βιαστές της φύσεως και τους επιθυμητές της Βασιλείας των ουρανών γνωρίζοντας την επίμονη και ποικιλόμορφη άσκησή τους, τις νηπτικές αναβάσεις τους, το απλό και ανόθευτο ήθος τους και το ολοκληρωτικό δόσιμο στον Θεό, μπορούμε να πάρουμε και εμείς πυρ άφθαρτο για να εξαφθή ο ζήλος μας για αγώνες και προσευχή.

Είναι τιμή μας που μας κατέταξε η χάρις του Θεού στο μοναχικό τάγμα και ανήκουμε στην μεγάλη αγιορείτικη οικογένεια. Αποτελεί χρέος και καθήκον μας να σεβαστούμε την αγιορείτικη μοναχική παράδοση, να ακολουθήσουμε τα ίχνη των παλαιοτέρων Πατέρων, να προσπαθήσουμε να ζούμε, όπως έζησαν εκείνοι και να κάνουμε τα έργα τους.

Όλα όσα αναφέρονται στο ανά χείρας βιβλίο, είναι πράξεις (ασκητικά κατορθώματα ή πτώσεις) και πρακτική διδασκαλία Αγιορειτών. Γράφονται για να παρακινήσουν σε μετάνοια και σε μίμηση της ασκητικής βιοτής τους ή να μας κάνουν προσεκτικούς με τα παθήματά τους.
Μορφολογικά το βιβλίο διαιρέθηκε στα εξής μέρη:

Α’. Συναξάρια. Γίνεται αναφορά στον βίο, τα ασκητικά κατορθώματα, τις θείες αντιλήψεις και την διδασκαλία των Γερόντων για τους οποίους βρέθηκαν αρκετά στοιχεία για να συνθέσουν ένα συνοπτικό Συναξάρι.

Β’. Περιστατικά. Σ’ αυτήν την ενότητα καταχωρούνται θαύματα, εμφανίσεις Αγίων ή δαιμόνων, πτώσεις και πλάνες κάποιων μοναχών με διδακτικό σκοπό. Παραλείπονται σκοπίμως τα ονόματα των πλανηθέντων.

Γ’. Αποφθέγματα. Αναφέρονται κατ’ αλφαβητική σειρά Γέροντες με σύντομη διδασκαλία και ασκήσεις σε συνεπτυγμένη αποφθεγματική μορφή. Πολλοί απ’ αυτούς είναι γνωστοί, ενώ για μερικούς έχουν γραφή βιβλία, αλλά τα αναφερόμενα Αποφθέγματά τους είναι άγνωστα και ανέκδοτα. Τα Αποφθέγματα είναι μικρά, αλλά έχουν πολλή δύναμη, γιατί βγαίνουν από την πράξη και τον αγώνα των Αγιορειτών και εκφράζουν το παλαιό πνεύμα. Ίσως σε μερικά Αποφθέγματα να φαίνεται αντίφαση, π.χ. ο ένας συνιστά στην ακολουθία να λέμε την ευχή, ενώ ο άλλος να προσέχουμε τα τροπάρια. Οι Πατέρες μιλούν απλά από την δική τους εμπειρία πώς βοηθήθηκαν οι ίδιοι και όχι δογματικά.

Δ’. Ρήσεις και διηγήσεις γέροντος Παϊσίου.
Ο γερω2-Παΐσιος διηγείται για γεροντάκια που γνώρισε και αναφέρει διάφορα περιστατικά. Ο ίδιος μιλά γενικώς για την πνευματική ζωή και ιδιαιτέρως για την μοναχική ζωή διατυπώνοντας διάφορες συμβουλές και Αποφθέγματα. Φαίνεται έντονα ο σεβασμός του προς την αγιορείτικη παράδοση, το ενδιαφέρον του για την συνέχεια, ενώ οι παρατηρήσεις και οι συμβουλές του αποτελούν χρήσιμα βοηθήματα για τον μοναχικό μας αγώνα. Λόγω της εκτάσεως του υλικού αποτελεί ξεχωριστή ενότητα.

Ε’. Το πνεύμα των παλαιών Αγιορειτών.
Αυτό διαφαίνεται και στα υπόλοιπα μέρη του βιβλίου, αλλά τονίζεται στο Πέμπτο μέρος με τις διηγήσεις των Πατέρων. Έτσι διακρίνεται η διαφορά του πνεύματος και της βιοτής των παλαιών Αγιορειτών από εμάς τους συγχρόνους. Η γενική αλαζονία και διαφθορά της εποχής μας είναι φυσικό να επηρεάζουν και τους σημερινούς μοναχούς που είναι παιδιά της. Με την λειψανδρία του Αγίου Όρους πριν από τον εορτασμό της χιλιετηρίδος δημιουργήθηκε κάποιο κενό και ατόνησε η παράδοση. Οικονόμησε η Παναγία και ήλθε νέο έμψυχο υλικό. Ίσως όμως δεν αφωμοιώθηκε αρκετά στο παλαιό πνεύμα. Γι’ αυτόν τον λόγο παρουσιάζονται ελλείψεις πνευματικές. Ίσως οι κρίσεις μας σήμερα αρμόζει να είναι επιεικέστερες. Μπορεί στα μάτια του Θεού το λίγο που κάνουν οι νέοι μοναχοί να μετράη πολύ. Όμως είναι αναμφισβήτητο ότι παλαιά υπήρχαν πολλοί ενάρετοι, αγιασμένοι Γέροντες που κρατούσαν καλογερική και είχαν μοναχικό φρόνημα. Τα ασκητικά τους παλαίσματα και τα υπερφυσικά τους βιώματα προκαλούν θαυμασμό. Οι απόψεις των κεκοιμημένων Πατέρων παρατίθενται επωνύμως, ενώ των ζώντων ανωνύμως. Όλοι τους όμως εκφράζονται με σεβασμό και νοσταλγία για το παλαιό, αυθεντικό αγιορείτικο πνεύμα.

Είναι απαραίτητες ακόμη κάποιες επεξηγήσεις.
- Αναφέρονται μεν γνωστοί Γέροντες αλλά δεν αναφέρονται δημοσιευμένα στοιχεία από άλλους, εξ όσων είναι δυνατόν να γνωρίζουμε. Μόνο στα Συναξάρια, για να μην υπάρχει κενό, γράφτηκαν μερικά γνωστά περιστατικά, π.χ. η εμφάνιση της Παναγίας στον Ηγούμενο παπα-Ανδρέα Αγιοπαυλίτη κ.ά.

- Αναφέρονται Αποφθέγματα και αγώνες ονομαστών Γερόντων αλλά και Πατέρων «ου πάνυ σπουδαίων εν τη ασκήσει». Ίσως κάποιοι που είχαν γνωρίσει αυτούς τους Γέροντες με τις ανθρώπινες ατέλειές τους, να δυσπιστήσουν ή να έχουν άλλη εκτίμηση γι’ αυτούς. Γράφονται για να ωφελήσουν και να παρακινήσουν σε μετάνοια και όχι να δικαιώσουμε τους Πατέρες. «Θεός ο δικαιών, τις ο κατακρίνων;». Δεν προσπαθούμε να αγιοποιήσουμε τους Πατέρες, διότι έτσι θα υποβιβάσουμε τους Αγίους. Ορισμένοι είχαν ελλείψεις, αλλά τονίζουμε τους αγώνες και τις αρετές τους για να ωφεληθούμε. Ήταν φορείς του παλαιού μοναχικού πνεύματος της αγιορείτικης παραδόσεως. Όσα γράφονται είναι αντιπροσωπευτικά και λίγα, λόγω ελλείψεως διασωθέντων στοιχείων.

- Τονίζεται η αξία της αγιορείτικης παραδόσεως και εκ του θησαυρού της εξάγονται καινά και παλαιά. Αναφέρονται Πατέρες που έζησαν παλαιότερα, αλλά και σύγχρονοι, (ανωνύμως), που ζουν ακόμη, αφού η παράδοση είναι ζώσα χωρίς όμως να κρίνη την παρούσα κατάσταση.
Τα στοιχεία συνελέγησαν με πολύ κόπο και προσοχή είτε από άμεση αντίληψη και αυτηκοΐα, είτε από διηγήσεις άλλων Γερόντων για παλαιοτέρους, και αφού ελέγχθηκαν, καταγράφηκαν όσο το δυνατόν απλά, ειλικρινά και χωρίς υπερβολές.
Ευχαριστίες άπειρες οφείλονται σε όσους εμπιστεύτηκαν διάφορα στοιχεία και αυτοί είναι πολλοί, και σε όσους άλλους αφανώς συνήργησαν με οποιονδήποτε τρόπο για την παρούσα έκδοση.

Ας με συγχωρήσουν οι αναφερόμενοι Πατέρες που τόλμησα να δημοσιεύσω τα κατορθώματά τους. Αυτοί πλέον δεν έχουν ανάγκη από επαίνους και εγκώμια, αλλά για μας είναι καθοδηγητικά και σωτήρια αυτά, γιατί αυτοί είναι τα πρότυπά μας και οι οδηγοί μας.
Ας  με συγχωρήσει και ο καλός Θεός διότι, αν και γνώρισα εναρέτους Γέροντες, μη έχοντας όμως υγιή πνευματικά αισθητήρια δεν κατεννόησα την θεία χάρι που έκρυβαν μέσα τους με αποτέλεσμα να μην ωφεληθώ. Από την υπερηφάνειά μου τους υποτίμησα και τους περιφρόνησα κρίνοντας από τα εξωτερικά. Τουλάχιστον να ωφεληθούν οι αναγνώστες και να εύχωνται για τον κοπιάσαντα αμόναχο μοναχό, τον υμνητή μόνον των Αγιορειτών πατέρων αλλά δυστυχώς όχι και μιμητή τους.

_________
1. Ησαΐου β’, 2.
2. Προτιμώτερη η γραφή με "ω" εκ του γέρω(ν) -Παΐσιος.

www.impantokratoros.gr

Ασκητές μέσα στον κόσμο τ. Β' (Ιερόν Ησυχαστήριον «Αγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος», Αγιον Όρος)

Εκδόθηκε πριν από τέσσερα χρόνια ο πρώτος τό­μος των "Ασκητών μέσα στόν κόσμο", χωρίς μεγάλες αξιώσεις, με σκοπό να διασωθούν αυτά τα γνήσια Χρι­στιανικά πρότυπα· όμως, παρά πάσαν προσδοκίαν, έγινε δεκτός με πολλή αγάπη και ενδιαφέρον. Η επίμο­νη ζήτηση του Δευτέρου Τόμου επέσπευσε την έκδοσή του. Αραγε τί ενδιαφέρον βρήκαν οι αναγνώστες σ’ αυτές τις απλές και ταπεινές ψυχές τών Ασκητών μέ­σα στον κόσμο;

Φαίνεται πως βρήκαν στα πρόσωπά τους ζων­τανά πρότυπα αρετής προς μίμηση, που σπανίζουν στις ημέρες μας. Βρήκαν νέους τρόπους και μεθόδους ασκήσεως. Βρήκαν παρηγοριά και παράκληση στα δικά τους παθήματα, γνωρίζοντας την θλιμμένη ζωή τους.

Φαίνεται πως είναι κανόνας πνευματικός η αρετή να ευδοκιμή όχι στην άνεση και στην χαρά, αλλά στην θλίψη, στην δυσκολία και στην στέρηση, όπως βλέ­πουμε να συμβαίνη στην ζωή αυτών των ευλογημέ­νων ψυχών. Αυτοί με αγάπη τήρησαν τις εντολές τού Θεού και έκαναν ατέλειωτη υπομονή στις δοκιμασίες που αντιμετώπισαν. Έλαβαν Χάρι από τον Θεό και έζησαν με εμπιστοσύνη στην πρόνοιά Του. Δεν τους ενδιέφερε η γνώμη τού κόσμου, αλλά μόνο να υπακούν στον Θεό και να τον αγαπούν. Ο κόσμος τους θεω­ρούσε περιθωριακούς, ξεπερασμένους, αλλά αυτοί εί­ναι πάντα επίκαιροι. Θαυμάζει κανείς με πόση ευκολία αντιμετώπισαν και ξεπέρασαν τις δυσκολίες της ζωής, μπροστά στις οποίες οι σημερινοί άνθρωποι, παρά την σοφία τους και τις γνώσεις τους, κάμπτο­νται και απελπίζονται. Όσο μεγαλύτερα ήταν τα παθήματά τους, τόσο μεγαλύτερη υπομονή έκαναν και άλλη τόση χάρι αναλογικά εδέχοντο. Έγιναν αγωγοί χάριτος, νικούσαν τους πειρασμούς και στή­ριζαν πολλούς αδυνάτους. Με την απλότητά τους, την πρακτική σοφία τους και τον αγώνα τους κατώρθωσαν να κάνουν πράξη το Ευαγγέλιο και την πίστη τους βίωμα.

Σήμερα, δυστυχώς, οι άνθρωποι πνίγονται στα πολλά τους προβλήματα. Αλλά, αντί να διορθώσουν τον λογισμό και την ζωή τους με την μετάνοια και να ζητήσουν βοήθεια από τον Θεό, ζητούν μαγικά την λύση και δεν διστάζουν να καταφύγουν ακόμη και σε μάγους, με αποτέλεσμα να δίνουν δικαιώματα στον διάβολο και έτσι να ταλαιπωρούνται ισόβια. Αμαρ­τάνουν θανάσιμα, οπότε είναι φυσικό να περιπλέκουν τα προβλήματά τους και να διαλύωνται οικογένειες.

Μία άλλη παγίδα για πολλούς είναι η αναζήτηση χαρισματούχων. Είναι διατεθειμένοι οι άνθρωποι σήμερα να πάνε οπουδήποτε να συναντήσουν έναν χαρισματούχο για να λύσουν τα προβλήματά τους, αλλά δυσκολεύονται να μετανοήσουν, να αλλάξουν τρόπο ζωής και να πάνε στον Πνευματικό. Δυστυχώς, πολλοί από αυτούς που τους θεωρούν χαρισματούχους, είναι ψευτοχαρισματούχοι, πλανεμένοι που κά­νουν τον προορατικό, τον θαυματουργό και τον εξορκιστή, πλανώντες και πλανώμενοι, και έχουν παρασύ­ρει πολλούς στην πλάνη τους, ακόμη και Ιερείς. Αυτοί δεν έχουν καμμία σχέση και ομοιότητα με τους ταπει­νούς βιογραφούμενους Ασκητές μέσα στον κόσμο.

Η διαφορά στον τρόπο ζωής και στην ταπείνω­ση είναι τεράστια και από αυτό φαίνεται η γνησιότη­τα των υπερφυσικών χαρισμάτων των βιογραφούμε­νων, που φρόντιζαν επιμελώς να τα κρύβουν, ενώ οι ψευτοχαρισματούχοι αυτοδιαφημίζονται, αυτοπροβάλλονται και εκμεταλλεύονται οικονομικά τα θύμα­τά τους.

Ο παρών τόμος περιέχει είκοσι τέσσερις βιο­γραφίες Ασκητών μέσα στον κόσμο. Απ’ αυτούς ένας είναι Επίσκοπος, ένας Ιερομόναχος, πέντε έγγαμοι Ι­ερείς, δύο μοναχοί που εζησαν μέσα στον κόσμο και στό τέλος τής ζωής τους αξιώθηκαν να πάρουν το Αγγελικό Σχήμα, και δεκαπέντε λαϊκοί (άνδρες και γυ­ναίκες). Κατετάγησαν χρονολογικά με βάση το ετος κοιμήσεώς τους.

Ό,τι γράφθηκε στον πρόλογο του Α' τόμου ισχύ­ει και για τους εδώ βιογραφομένους. Έζησε ο καθένας σε διαφορετική εποχή, σε διαφορετικό τόπο και σε ιδι­αίτερες συνθήκες. Ακολούθησε ο καθένας ξεχωριστό δρόμο, αλλά έχουν όλοι τους έναν κοινό σκοπό· την τήρηση των εντολών τού Θεού και την ένωσή τους με τον Θεόν. Θαυμάζει κανείς την υπομονή τους, την αυ­ταπάρνηση, την δύναμη που είχαν προσευχόμενοι και άντεξαν όλες τις δυσκολίες. Κυρίως, όμως, θαυμάζει κανείς την απλότητα με την οποία εδέχοντο την χάρι και τα υπερφυσικά γεγονότα απερίεργα και ταπεινά χωρίς να μπορούν να φαντασθούν ότι κάτι είναι και κάτι έχουν. Από την αγάπη τους για τον Θεόν θυσία­σαν για την εικόνα Του, τον άνθρωπο, ό,τι πολύτιμο υλικό και πνευματικό διέθεταν, και βοήθησαν πολλούς. Καί τώρα μας βοηθούν με το παράδειγμά τους και την προσευχή τους. Αιωνία τους η μνήμη και με την ευχή τους να αξιωθούμε να τους ακολουθήσουμε. Αμήν. (Προλεγόμενα Βιβλίου)

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ ΑΣΚΗΤΩΝ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ

α'. Δημήτριος και Εύα Σαουλίδου

β'. Μοναχός Δημήτριος

γ'. Πατήρ Λάζαρος Αμβροσιάδης

δ'. Πατήρ Ιωάννης Σγούρας

ε'. Νικόλαος Νεοκάζης

ς'. Πατήρ Δημήτριος Παπαδημητρίου

ζ'. Απόστολος Τσαλαπάτας

η'. Αικατερίνα Δέρβα

θ'. Βασιλική Κουζάρη

ι'. Πρεσβυτέρα Βασιλική Γ. Νάνου

ια'. Δημήτριος Αργυρόπουλος

ιβ'. Πατήρ Ευάγγελος Χαλκίδης

ιγ'. Χριστόφορος Βαφειάδης

ιδ'. Ευθαλία Πατέρα

ιε'. Γεώργιος Ιλανίδης

ις'. Παναγιώτα Χατζηκτωρή

ιζ'. Πατήρ Σάββας Ζαράρης

ιη'. Ελπίδα Ξανθοπούλου

ιθ'. Γερόντισσα Μητροδώρα η έγκλειστη

κ'. Αναστάσιος Μαλαμάς

κα'. Χαρίκλεια Πουρσανίδου

κβ'. Ελένη Πολυβίου

κγ'. Επίσκοπος Αντώνιος

κδ'. Ιερομόναχος Σεραφείμ Δημόπουλος


www.alopsis.gr

Ο Άγιος Γουρίας (Καρπόβ) (Αρχιεπίσκοπος Ταυρίδας (Κριμαίας), 1814-1882

Βίος και διδασκαλία

Συγγραφέας: Βασίλειος Μαρουσιάκ

Μεταξύ των μεγάλων αγίων αρχιερέων που έλαμψαν τον 19ο αιώνα, συγκαταλέγεται, αναμφίβολα, και ο άγιος Γουρίας Αρχιεπίσκοπος Ταυρίδας. Η μορφή του Αγίου Γουρία υπήρξε φως μέγα, που με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος έλαμψε και φώτισε χιλιάδες ανθρώπους. Γνήσιος ποιμένας, οικονόμος των Μυστηρίων του Θεού, θαυμάσιος ιεροκήρυκας, πολυμαθής θεολόγος, αλλά κυρίως ιεραπόστολος είναι μερικά από τα στοιχεία που συνθέτουν την πολύπλευρη προσωπικότητά του.

Στη διάρκεια της επίγειας ζωής του η πρόνοια του Θεού τον οδήγησε σε μέρη μακρινά, όπου με παρρησία κήρυξε τον Χριστό και ανέπτυξε αξιοθαύμαστη ιεραποστολική και ποιμαντική δράση.

Σημείωση: Πρόλογος: Αρχιμανδρίτης Νεκτάριος Αντωνόπουλος.

http://www.captainbook.gr/book/170366/o-agios-gourias-karpov

Γέρων ΙΒΑΝ του Βάλαμο Πνευματικές Διδαχές

Μετάφραση από τα Ρωσικά: Κωνσταντίνα Δρόσου

«Η θεία Λειτουργία ήταν πανηγυρική. Ο καιρός είναι καλός και ο ήλιος λάμπει. Δεν αντέχω. Θα πάω να κάνω μια βόλτα. Μου αρέσει να περπατάω μόνος, μου αρέσει η φύση. Όπου και να κοιτάξω, όλα μου προξενούν χαρά!»

Ο γέροντας Ιβάν είναι μια από τις σημαντικότερες, ταπεινές μορφές της σύγχρονης Ορθοδοξίας. Γεννημένος το 1873, με καταγωγή από αγροτική οικογένεια, τελείωσε το ιερατικό σχολείο της ενορίας του. Η μοναστική του κλήση φάνηκε ήδη στα δεκάξι του χρόνια, όπου επισκέφθηκε για πρώτη φορά την ιστορική μονή Βαλαάμ (Βάλαμο) και ξεκίνησε να ζει ασκητικά, διαβάζοντας συνάμα συνεχώς βίους αγίων. Το 1900, μετά την πολυετή λόγω συνθηκών στρατιωτική του θητεία, επιστρέφει για δεύτερη φορά στο μοναστήρι. Από το 1910 ακολουθεί επίσημα τον μοναστικό βίο. Πέρασε από ποικίλες δοκιμασίες πίστης, μέχρι που, το 1921, χειροτονήθηκε ιεροδιάκονος και ιερομόναχος και διορίστηκε ηγούμενος στην Ι. Μονή Πετσένγκα. Ύστερα από δική του παράκληση, το 1932, παραιτήθηκε των καθηκόντων του και επέστρεψε στην Ι. Μονή Βάλαμο. Το 1933 έγινε μεγαλόσχημος, ενώ από το 1938 ανέλαβε έργο πνευματικού. Πολλοί άνθρωποι αναπαύθηκαν πνευματικά κοντά του και πολλοί διατήρησαν μαζί του αλληλογραφία. Γνώρισε και τις πάμπολλες πίκρες του Β΄ Παγκοσμίου πολέμου, και εξακολούθησε να στηρίζει τον κόσμο για όλο αυτό το διάστημα. Κοιμήθηκε ήσυχα στο κελί του, στην Ι. Μονή του Ν. Βάλαμο, στις 5 Ιουλίου 1958.




πηγή:http://www.maistros.info/shop/index.php?productID=241

Πνευματικές Νουθεσίες (Όσιος Μακάριος της Όπτινα)

Ο Όσιος Μακάριος της Όπτινα (+1860), μέσ' από τα σταχυολογημένα αποσπάσματα των επιστολών του, παρέχει εξαιρετικά φωτισμένες συμβουλές, που αναφέρονται σε ποικίλα προβλήματα του ανθρώπου, βιοτικά και πνευματικά - πάθη, αρετές, πλάνες, προσευχή, μυστηριακή ζωή, φιλανθρωπικά έρα, κοινωνικές θεωρίες, αλλά και κληρονομικές διαφορές, συζυγικούς καβγάδες, εμπορικές δοσοληψίες, ανατροφή των παιδιών, εργατικά δικαιώματα..

(Εκδότης: Ι. Μ. ΠΑΡΑΚΛΗΤΟΥ ΩΡΩΠΟΥ ΑΤΤΙΚΗΣ)

Περιεχόμενα:

ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΠΤΩΧΟΙ ΤΩ ΠΝΕΥΜΑΤΙ
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΚΑΘΟΔΗΓΗΣΗ
ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ
ΔΙΑΚΡΙΣΗ
ΥΠΟΤΑΓΗ ΣΤΟ ΘΕΛΗΜΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ
ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΠΕΝΘΟΥΝΤΕΣ
ΘΛΙΨΕΙΣ
ΑΠΟΤΥΧΙΕΣ
ΦΤΩΧΕΙΑ
ΣΤΕΡΗΣΗ
ΑΡΡΩΣΤΙΕΣ
ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΠΡΑΕΙΣ
ΤΑΠΕΙΝΩΣΗ
ΑΠΛΟΤΗΤΑ
ΥΠΟΜΟΝΗ
ΠΡΑΟΤΗΤΑ
ΑΓΑΠΗ
ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΠΕΙΝΩΝΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΨΩΝΤΕΣ ΤΗΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΝ
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΑΦΡΟΣΥΝΗ
ΜΕΤΑΝΟΙΑ
ΕΜΠΙΣΤΟΣΥΝΗ ΣΤΗΝ ΠΡΟΝΟΙΑ ΤΟΥ ΘΕΟΥ
ΘΕΙΑ ΧΑΡΗ
ΣΥΝΕΡΓΑΣΙΑ ΜΕ ΤΗ ΘΕΙΑ ΧΑΡΗ
ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΕΛΕΗΜΟΝΕΣ
Η ΖΩΗ ΣΤΟΝ ΚΟΣΜΟ
ΠΛΟΥΤΟΣ
ΜΙΣΘΟΣ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ
ΕΡΓΑΣΙΑ
ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ
ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΚΑΘΑΡΟΙ ΤΗ ΚΑΡΔΙΑ
ΠΑΘΗ
ΟΡΓΗ ΚΑΙ ΘΥΜΟΣ
ΕΧΘΡΑ
ΥΠΕΡΗΦΑΝΕΙΑ
ΠΕΙΡΑΣΜΟΙ
ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΕΙΡΗΝΟΠΟΙΟΙ
ΣΥΖΥΓΙΑ
Η ΜΗΤΕΡΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ
Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΚΑΙ ΤΟ ΠΑΙΔΙ
ΑΔΕΛΦΙΑ
ΠΑΙΔΙΑ
ΜΑΚΑΡΙΟΙ ΟΙ ΔΕΔΙΩΓΜΕΝΟΙ ΕΝΕΚΕΝ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ
ΠΡΟΣΕΥΧΗ
ΠΛΑΝΕΣ
ΠΛΑΝΕΣ ΣΤΗΝ ΠΡΟΣΕΥΧΗ



Απόσπασμα του βιβλίου:

Εμπιστοσύνη στην πρόνοια του Θεού

Ακουσε! Ο ίδιος ο Κύριος λέει για τον άνθρωπο που εμπιστεύεται τον εαυτό του στην θεία πρόνοια: «Επ΄ εμέ ήλπισε, και ρύσομαι αυτόν· σκεπάσω αυτόν, ότι έγνω το όνομά μου. Κεκράξεται πρός με, και επακούσομαι αυτού, μετ' αυτού ειμί εν θλίψει· εξελούμαι αυτόν και δοξάσω αυτόν» (Ψαλμ. 90: 14-15). Οι θλίψεις και τα βάσανα εδραιώνουν την πίστη μέσα μας, και μας διδάσκουν να περιφρονούμε τον κόσμο και τη δόξα του. Πίστευε πάντοτε ὅτι κανένα κακό, καμιά λύπη δεν μπορει να μας βρεί -ούτε μια τρίχα δεν μπορεί να πέσει από το κεφάλι μας- χωρίς να το παραχωρήσει ο Θεός. Τίποτα δεν γίνεται, λέει ο αββάς Δωρόθεος, χωρίς την πρόνοια του Θεού. Και όπου υπάρχει η πρόνοια του Θεού, οπωσδήποτε αυτό που συμβαίνει, όσο πικρό κι αν είναι, θα φέρει ωφέλεια στην ψυχή. Μη λυπάσαι λοιπόν και μη μικροψυχείς για τους πειρασμούς σου. Να τους δέχεσαι ατάραχα, με ταπεινοφροσύνη και ελπίδα στο Θεό. Πίστεψέ το: Ποτέ δεν είναι δυνατό να πάρουν τα πράγματα καλύτερη εξέλιξη, παρά μόνο έτσι όπως τα επιτρέπει ο Θεός μέσα στο έλεός Του. Γι' αυτό δόξαζέ Τον για όλα. Και μη ρίχνεις τις ευθύνες, για ό,τι σου συμβαίνει, σε άλλους ανθρώπους. Αν και έχουμε πάντα την τάση ν' αποδίδουμε τα προβλήματά μας στους άλλους, στην κακία ή την ανικανότητά τους, στην πραγματικότητα αυτοί δεν είναι παρά εργαλεία στα χέρια του Θεού. Εργαλεία, που τα χρησιμοποιεί για να οικονομήσει τη σωτηρία μας.

Πάρε λοιπόν θάρρος και προσευχήσου. Προσευχήσου θερμά στον Κύριο, που πάντοτε εργάζεται για τη σωτηρία μας, χρησιμοποιώντας γι' αυτό το σκοπό και τα δυο μέσα: Και ό,τι εμείς αποκαλούμε ευτυχία και ό,τι εμείς αποκαλούμε δυστυχία.


****

Για μας, που σταθερά και ακλόνητα πιστεύουμε στην πρόνοια του Θεού, ακόμα και η χειρότερη αναποδιά δεν είναι παρά μια κίνηση του χεριού Εκείνου, του Κυρίου μας, που δεν κουράζεται ποτέ να ελκύει τον άνθρωπο στο δικό Του δρόμο προς την αιωνιότητα. Και δεν κουράζεται ποτέ να δείχνει αυτό το δρόμο.

Αλλά γι' αυτούς που δεν έχουν την πίστη μας, οι θλίψεις αυτού του κόσμου είναι πραγματικά πικρές, πικρότατες. Τους λείπει, βλέπεις, η ελπίδα. Η ελπίδα που, όπως είπε κάποιος άγιος, γεννιέται από τη γεύση και την εμπειρία των δώρων του Κυρίου.

Είναι μετά ν' απορεί κανείς, όταν ο θάνατος κάποιου αγαπημένου τους προσώπου τους αφήνει απαρηγόρητους και τους γεμίζει απελπισία;


Πνευματικές Νουθεσίες
Οσίου Μακαρίου της Όπτινα
σελ. 93-95
Ιερά Μονή Παρακλήτου
Ωρωπός Αττικής

_________________

Ψηφιοποίηση κειμένου ΔΣΑ




(Πηγή ηλ. κειμένου: "Αναβάσεις")





www.alopsis.gr

Οι Πατέρες και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας μας του Στυλιανού Γ. Παπαδόπουλου

Ομότιμου Καθηγητή της Θεολογικής Σχολής

του Πανεπιστημίου Αθηνών

Έκδοση: Ιερά Αρχιεπισκοπή Αθηνών

Κείμενα: Στυλιανός Γ. Παπαδόπουλος

Ομότιμος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών

Επιμέλεια έκδοσης: Αρχιμ. Χρυσόστομος Παπαθανασίου

Πρόλογος

Όλοι γνωρίζουμε πώς οι μεγάλοι Πατέρες και Διδάσκαλοι της Εκκλησίας μας υπήρξαν θεοφώτιστοι, πνευματοκίνητοι. Συχνά όμως το λησμονούμε και προσπαθούμε ν' αντιμετωπίσουμε προβλήματα θεολογικά και εκκλησιαστικά, δηλαδή προβλήματα ζωής και απώλειας πνευματικής, μόνο με τις δικές μας δυνάμεις. Αυτές οπωσδήποτε οφείλουμε να τις ενεργοποιούμε, αλλά δεν αρκούν για να φθάσουμε σε ορθό και δημιουργικό αποτέλεσμα, στην αλήθεια.

Εδώ ακριβώς οι μεγάλοι Πατέρες έγιναν για τους αιώνες όλους και για μας δάσκαλοι. Μας έδειξαν ότι για να δημιουργήσουμε κάτι αληθινό, για ν' απαντήσουμε ορθά σ' ένα ζήτημα της εποχής μας, πρέπει να δεχθούμε και να βιώσουμε ό,τι πριν από μας δημιούργησαν με τον φωτισμό του αγίου Πνεύματος οι θεολόγοι Πατέρες.

Αυτός είναι ο λόγος πού μελετάμε και αναλύουμε τους Πατέρες. Όντας πνευματοκίνητοι, ό,τι για την αλήθεια και την σωτηρία του ανθρώπου είπαν, και μας άφορα και πρέπει ν' αποτελεί βάση και σημείο εκκινήσεως της δικής μας προσπάθειας.

Ποίοι είναι;

Πατέρες και Διδάσκαλοι είναι όσοι διακρίθηκαν για την αγιότητα, την οσιότητα, τη διαποίμανση και τη διδασκαλία των πιστών. Ενωρίς, η Εκκλησία ξεχώρισε λίγους από τους πολλούς αυτούς Πατέρες και τους ονόμασε Πατέρες και Διδασκάλους. Με τον όρο αυτό ένωσε δύο εξαιρετικής σημασίας λειτουργήματα σ' ένα πρόσωπο, το όποιο έτσι έλαβε την πρώτη θέση στους κόλπους της. Τα λειτουργήματα αυτά είναι:

α) Του Ποιμένα λειτουργοί, πού αναγεννά και κατευθύνει πνευματικά τους πιστούς, πού τους συνδέει με το Σωτήρα Χριστό δια του Αγίου Πνεύματος, πού κηρύττει το Ευαγγέλιο και τελεί τα Μυστήρια της Εκκλησίας (αν και υπάρχουν περιπτώσεις πού ελλείψει Ιερωσύνης δεν τελούν τα Μυστήρια, όπως ο Διάκονος Εφραίμ ο Σύρος).

β) Του Διδασκάλου - θεολόγου, πού έχει το ειδικό χάρισμα -και αρά το ειδικό προνόμιο και την ευθύνη- να διδάσκει και να ερμηνεύει στους πιστούς την αλήθεια του Θεού, πού προπαντός έχει το χάρισμα ν' αντιμετωπίζει αυτός κατεξοχήν τα μεγάλα προβλήματα και τις ισχυρές θεολογικές κρίσεις στην Εκκλησία.

Οι Πατέρες και Διδάσκαλοι, διακρινόμενοι στη συνείδηση της Εκκλησίας από τους αναρίθμητους πατέρες, χαρακτηρίζονται Θεόκριτου, θεόπνευστοι (αυτοί και τα έργα τους), φωστήρες εν κοσμώ, έγκριτοι πατέρες κλπ. Η εξαιρετική τιμή στους Πατέρες και Διδασκάλους δεν σημαίνει και ότι υποτιμούνται οι σπουδαίοι ποιμένες, όπως ο άγιος Σπυρίδων, και οι θεόπτες ασκητές, όπως ο Μέγας Αντώνιος. Αυτοί χαριτώθηκαν σε θαυμαστό βαθμό και είχαν πλούσιο έργο και θείες εμπειρίες, αλλά δεν τους δόθηκε το χάρισμα του λόγου, για να έχουμε θεολογία-διδασκαλία, με την οποία να τραφεί το πλήρωμα της Εκκλησίας και με την οποία να λυθούν μεγάλα προβλήματα πίστεως.

Τους Πατέρες και Διδασκάλους διακρίνουμε ακόμα από τους πολλούς εκκλησιαστικούς συγγραφείς, πού έδρασαν στην Εκκλησία και συνέταξαν πολλά κείμενα, τα όποια όμως, παρά την χρησιμότητα τους, δεν αναδεικνύουν τους συγγραφείς τους σε Πατέρες και Διδασκάλους. Οι Πατέρες και Διδάσκαλοι προϋποθέτουν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, πού συνοπτικά είναι τα εξής: α) αποδοχή, πλήρης βίωση και αυθεντική έκφραση της παράδοσης και του ήθους της Εκκλησίας, β) κατεξοχήν φωτισμός του αγίου Πνεύματος για την έκφραση θεολογικά αυξημένης και ευρύτερης εμπειρίας της (αυτής πάντοτε) αλήθειας, πού έχει δηλωθεί στην Παράδοση (Γραφή και προγενέστερη από κάθε Πατέρα κυρωμένη Θεολογία), γ) αποφασιστική συμβολή -με την έκφραση της θείας εμπειρίας- στην υπέρβαση θεολογικής κρίσεως πού συγκλονίζει σε συγκεκριμένη εποχή την Εκκλησία και πού άφορα στην αλήθεια, και άρα στη σωτηρία. Όσοι εκκλησιαστικοί συγγραφείς δεν έχουνε τα παραπάνω χαρακτηριστικά, τιμώνται και μελετώνται, αλλά δεν προβάλλονται στη ζωή και το φρόνημα της Εκκλησίας, όπως συμβαίνει με τους λίγους Πατέρες και Διδασκάλους, μολονότι στοιχεία των δεύτερων βρίσκονται στους πρώτους, αλλ΄ όχι πάντοτε. Γενικά οι πολλοί εκκλησιαστικοί συγγραφείς κινούνται στα πλαίσια πού δημιούργησαν για πρώτη εκάστοτε φορά οι Πατέρες και Διδάσκαλοι ως μεγάλοι θεολόγοι με την καθοδήγηση του αγίου Πνεύματος. Δυνατό βέβαια να κινούνται και αντιθετικά, δηλαδή να επιχειρούν ανατροπή, φαλκίδευση ή παραμερισμό της θεολογίας των Πατέρων και Διδασκάλων, οπότε έχουμε συγγραφείς κακόδοξους ή συγγραφείς (ανώνυμους) απόκρυφων έργων, τα οποία δεν εξέφραζαν το φρόνημα της Εκκλησίας και τα όποια στον Β' και Γ' αιώνα υπήρξαν πάμπολα.

Οι αφορμές πού οι πατέρες έγραψαν τα κείμενα τους, υπήρξαν οι εξής ανάγκες της Εκκλησίας και των μελών της: Το Κήρυγμα, το όποιο ασκώντας θεολογούσαν, ερμήνευσαν τον λόγο του Θεού και τις Γραφές γενικά για οικοδομή των πιστών. Η φανέρωση της αλήθειας και η αντίκρουση της κακοδοξίας. Ένεκα ποικίλων αμφισβητήσεων και κακοδοξιών οι Πατέρες θεολογούσαν για να φανερώνουν την όντως αλήθεια και να καταδείχνουν έτσι το ανέρειστο και το αντιπαραδοσιακό των ποικίλων αιρετικών διδασκαλιών. Η έκφραση θείων εμπειριών, τις όποιες βίωσαν κατεξοχήν όσοι αγωνίζονταν πνευματικά και όσοι χαριτώνονταν εξαιρετικά από το Θεό αυτοί κατέγραφαν τις θείες εμπειρίες τους, και έτσι έχουμε τα ασκητικά-νηπτικά (μυστικά) έργα. Η διατήρηση της μνήμης. Για να περισώσει τη μνήμη προσώπων και γεγονότων, η Εκκλησία μέσω συγγραφέων επωνύμων ή ανωνύμων, κατέγραφε αυτά και τα αφορώντα σ' αυτά (Συναξαριστικά, ιστορικά, αγιολογικά έργα). Η λατρεία και η δοξολογία του Θεού.

Οι Πατέρες θεολογούν με το φωτισμό του αγίου Πνεύματος

Το έργο κυρίως των Πατέρων και Διδασκάλων στις καίριες και πρωτότυπες στιγμές τους, συντελέστηκε με ιδιαίτερο φωτισμό του αγίου Πνεύματος. Γι' αυτό η Εκκλησία στις καίριες στιγμές της πατερικής θεολογίας, την οποία γενικά χαρακτηρίζει ιερή Παράδοση, αποδίδει κύρος και σημασία ίση με εκείνη πού αποδίδει στην Αγία Γραφή, προπαντός όταν έχει κυρώσει την Θεολογία αυτή με Σύνοδό της, και μάλιστα Οικουμενική.

Η θεία αλήθεια, ο Τριαδικός δηλαδή Θεός και το έργο του για την σωτηρία του ανθρώπου, φανερώθηκε προοδευτικά: Νόμος, Προφητεία, Ευαγγέλιο, Πεντηκοστή και εξής. Την πρόοδο αυτή ο Γρηγόριος θεολόγος χαρακτηρίζει "μεταθέσεις βίων" και "σεισμούς". Το τελευταίο στάδιο αρχίζει με την Πεντηκοστή, πού συνεχίζεται στον χώρο της Εκκλησίας (Χρυσόστομος, ΡΟ 50, 454 εξ.). Θεωρείται μάλιστα το στάδιο τούτο, η οδηγητική δηλ. και φωτιστική δράση του άγ. Πνεύματος στην Εκκλησία, σαν "ελπίδος συμπλήρωσις" (Γρηγόριος Θεολόγος, ΡG 36, 456ΑΒ), διότι "θαυματουργεί και την τελείαν εισάγει γνώσιν" (Χρυσόστομος, ΡG 59, 424). Ό Κύριλλος "Αλεξανδρείας μάλιστα εκφράζεται σαφέστερα επάνω στο θέμα και γράφει ότι "ου κατέληξεν αποκαλύπτων ημίν ο Μονογενής" (ΡG 74, 576), επεξηγώντας φυσικά στην συνέχεια ότι το φωτιστικό έργο του Πνεύματος είναι και του Κυρίου. Η βεβαιότητα των Πατέρων για τον αποκαλυπτικό χαρακτήρα της θεολογίας τους, ως οφειλόμενης στο άγ. Πνεύμα, στηρίζεται στους λόγους του Κυρίου, πού είναι και οι "αποχαιρετιστήριοι" προς τους μαθητές του:

"Ταύτα λελάληκα υμίν παρ' υμίν μένων ο δε Παράκλητος, το Πνεύμα το άγιον, ο πέμψει ο Πατήρ εν τω ονόματι μου, Εκείνος υμάς διδάξει πάντα και υπομνήσει υμάς πάντα α είπον υμίν" (Ίωάν. ίο ' 25-26).

"Έτι πολλά έχω λέγειν υμίν, άλλ' ου δύνασθε βαστάζειν άρτι, όταν δε έλθη Εκείνος, το Πνεύμα της αληθείας, οδηγήσει υμάς εις πάσαν την αλήθειαν" (Ίωάν. ιστ' 12-13).

Η τομή πού οι λόγοι αυτοί κάνουν στο πρόβλημα της φανερώσεως της αλήθειας, είναι βαθιά και αποτελεί σταθερό θεμέλιο προς αξιολόγηση της πατερικής προσφοράς σχετικά με την αλήθεια. Σύμφωνα με τους λόγους αυτούς και την ορθή πατερική κατανόηση τους, ο Χριστός είχε και άλλους λόγους να ειπεί και άλλες διδασκαλίες να δώσει στους μαθητές, πού δεν είπε και δεν έδωσε. Ο Παράκλητος, το άγιο Πνεύμα, θα οδηγούσε σ' ολόκληρη την αλήθεια, θα δίδασκε τα πάντα (όσα είναι αναγκαία).

Το έργο του Παρακλήτου δεν προϋποθέτει ατέλεια στην αποκάλυψη του Κυρίου. Ο Ίδιος άλλωστε είναι ο ενανθρωπήσας Θεός και είναι η αυτοφανέρωση της αλήθειας. Άρα η αποκάλυψη της αλήθειας στο πρόσωπο του Χριστού είναι και γνήσια και τέλεια. Μπορούμε όμως να πούμε ότι ο Χριστός, πού είναι η αλήθεια, εξαντλήθηκε; Εξαντλείται η άπειρη αλήθεια; Ασφαλώς όχι. Έτσι, αυτοαποκάλύπτεται ο Θεός εν Χριστώ για τη σωτηρία μας, διδάσκει για το πρόσωπο Του ό,τι εξασφαλίζει την σωτηρία στον άνθρωπο, επιτελείται η επίγεια οικονομία του Χριστού. Όμως, οι συζητήσεις για Τριαδολογία ή Χριστολογία απέδειξαν ότι, ενώ οι πιστοί έχουν την σώζουσα αλήθεια Χριστός, χρειάζονταν βαθύτερη κατανόηση αυτής, ώστε να απαντήσουν στην κακοδοξία λ.χ. του Αρείου, όπως με το φωτισμό του Πνεύματος έπραξε ο Μ. Αθανάσιος κατά τον Θεολόγο Γρηγόριο. Αποτελεί ανυπέρβλητο μυστήριο το ότι, ενώ μετέχουμε στον Χριστό, δε γνωρίζομε σε άπειρο βαθμό την άπειρη αλήθεια Χριστός. Μετά από αυτά προσεγγίζουμε καθαρότερα το πνεύμα της υποσχέσεως του Κυρίου σχετικά με την αποστολή του Παρακλήτου να οδηγήσει σ' ολόκληρη την αλήθεια και να διδάξει τα πάντα. Έτσι εξηγείται και η προοδευτική προβληματική στους κόλπους της Εκκλησίας σχετικά με το πρόσωπο του Χριστού, μολονότι και ο ίδιος ο Χριστός μίλησε περί Εαυτού και οι Απόστολοι έγραψαν εξηγώντας το έργο Του. Πρώτα δημιουργείται το θέμα της τριαδολογίας. Έπειτα συζητείται το είδος της σχέσεως των θείων προσώπων, τότε το αγ. Πνεύμα οδήγησε στην αλήθεια ότι ο Χριστός πού είναι Υιός του Πατρός, είναι ομοούσιος, έχει την αυτή φύση και είναι ισοδύναμος προς τον Πατέρα. Αργότερα θα τεθεί το πρόβλημα της σχέσεως των δύο φύσεων του Χριστού. Και αφού λυθεί και τούτο, θα συζητηθεί η σχέση των ενεργειών των δύο φύσεων του Χριστού.

Την προοδευτικά αυτή μεγαλύτερη κατανόηση της αληθείας πραγματοποιεί το άγιο Πνεύμα, χρησιμοποιώντας ορισμένα μέλη της Εκκλησίας, τα όποια έτσι γίνονται Πατέρες και Διδάσκαλοι.

Μετά απ' όσα εκθέσαμε, προβάλλει το ερώτημα: τι είναι η θεολογική προσφορά των Πατέρων, ή μάλλον τί είναι η αλήθεια πού εκφράζουν σαν μεγαλύτερη κατανόηση της αλήθειας πού ήδη έχει δηλωθεί στην Γραφή και στην Παράδοση; Κατ' αρχήν, αφού πρόκειται για περαιτέρω κατανόηση, δεν έχουμε νέα αλήθεια. Αυτό αποκλείεται. Ο άγιος Ειρηναίος, πού μιλάει για το τί μπορεί να προσφέρει επιπλέον ("πλείον", "πλέον") ο καλός θεολόγος, σημειώνει εμφαντικά ότι δεν φέρνει νέο Χριστό ή άλλο δημιουργό Θεό, αλλά κατά κάποιο τρόπο εισέρχεται βαθύτερα στις αλήθειες αυτές κι επεξεργάζεται θέματα της Θείας Οικονομίας, δίνοντας απαντήσεις στα προβλήματα πού γεννιούνται σε όσους ζουν τις παραπάνω αλήθειες. Αφού, επομένως, δεν έχουμε νέα αλήθεια, πρόκειται περί διασαφήσεως ή ερμηνείας της υπάρχουσας.

Στον Β' Θεολογικό του Λόγο, πού αποτελεί θαυμάσια εισαγωγή στο λειτούργημα της θεολογίας, ο αγ. Ερηγόριος ο Θεολόγος προσγράφει στο άγιο Πνεύμα τον ρόλο του "εμπνείν" και στον "Λόγο εις την Πεντηκοστήν" παρακαλεί: "παρέστω μοι το Πνεύμα και διδότω λόγον" (ΡG 36, 436 και 172 ΑΒ. Πρβλ. ΡG 35, 1121C – 1124D) σχετικά με το ότι είναι το ίδιο το άγιο Πνεύμα. Πίστευε δηλ. ότι δεν μπορούσε να θεολογήσει χωρίς να έχει στο ιερό τούτο έργο επίκουρο κατά τρόπο συγκεκριμένο το αγ. Πνεύμα. Εκείνος πού θεολογεί με τις προϋποθέσεις αυτές, δεν πρόκειται βέβαια να λάβει εμπειρία της αληθείας στην απειρία της, δε θα γνωρίσει "το πάν", την αλήθεια σ' ολόκληρο το βάθος και το εύρος της, αλλά θα επιτύχει απλώς "πλέον", περισσότερο, εκείνου πού πέτυχε "άλλος" στην Παράδοση της "Εκκλησίας (Λόγος Λ, ΡG 36, 125ΒC). Ο θεολόγος δε αυτός, πού πετυχαίνει στο χώρο της αληθείας "το πλέον", καλείται από τον Γρηγόριο "άριστος" και είναι απόλυτα το ιερό πρόσωπο, το όποιο και ή όλη Εκκλησία ονομάζει Πατέρα και Διδάσκαλο.

Άρα η συμβολή του Πατέρα και Διδασκάλου της Εκκλησίας είναι προσθήκη εμπειρίας (και άρα γνώσεως) της αληθείας. Η Εκκλησία δηλαδή, προκύπτοντας μέσω του Διδασκάλου της στην χαρισματική γνώση της αληθείας, έχει και ζει κάποτε-κάποτε το φαινόμενο της αυξήσεως όχι της αλήθειας, αλλά της εμπειρίας της αληθείας. Η ίδια η αλήθεια ούτε αυξάνει ούτε μικραίνει, διότι είναι ταυτόσημη με την θεία πραγματικότητα. Εκείνο πού μόνο μπορεί να συμβεί, είναι να ικανωθεί ο άνθρωπος για ευρύτερη εμπειρία της αλήθειας. Με τον τρόπο αυτό έχουμε, ανάλογα με τα εμφανιζόμενα προβλήματα κατά καιρούς, "συμπλήρωση" της εμπειρίας μας από την αλήθεια. Στήν συνήθη όμως θεολογική ορολογία, αλήθεια ονομάζουμε και την θεία πραγματικότητα καθεαυτήν και την εμπειρία της ή την γνώση της. Τούτο προκαλεί σύγχυση και παρεξηγήσεις. Εμείς θέλουμε να κάνουμε σαφές ότι στους Πατέρες, πού πραγματικά αυξάνουν την διδασκαλία - Παράδοση της Εκκλησίας, έχουμε μόνο προσθήκη εμπειρίας και γνώσεως της αληθείας, σύμφωνα με όσα σχετικά εξήγησε ο Μ. Βασίλειος, αντιμετωπίζοντας την ίδια παρεξήγηση:

Στην Εκκλησία δεν πρέπει να προσθέτουμε αλήθειες, άλλ' ούτε και δόγματα "εκτός του εκ προκοπής τίνα αύξησιν επιθεωρείσθαι τοις λεγομένοις, όπερ ουχί μεταβολή εστίν εκ του χείρονος προς το βέλτιον, αλλά συμπλήρωσις του λείποντας κατά την προσθήκην της γνώσεως" (Μ. Βασιλείου, Επιστολή 223,5 Προς Ευστάθιον ΡG 32, 829Β).

Η προκοπή και η αύξηση, για τις όποιες μιλάει εδώ ο Μέγας Βασίλειος, είναι αποτέλεσμα εισόδου στο "απόθετον κάλλος" του γράμματος της Γραφής εξηγεί ο Γρηγόριος θεολόγος, (ΡG 36, 156CD) ή στο "κεκρυμένον" πλούτο της Γραφής (Χρυσόστομος, ΡG 54, 535). Οτιδήποτε όμως αυθεντικό για την θεία αλήθεια είπαν οι Πατέρες και Διδάσκαλοι, οφείλεται στον φωτισμό του αγίου Πνεύματος, και γι' αυτό αποτελεί πίστη μας και φρόνημα μας και ήθος μας.

Οι Πατέρες και το θύραθεν πνευματικό περιβάλλον

Η σχέση των Πατέρων με το πνευματικό περιβάλλον της εποχής τους υπήρξε φυσική και διακριτική. Φυσική, διότι ανέπτυξαν τον τρόπο σκέψεως, τις δομές και τις αντιλήψεις της εποχής και χρησιμοποίησαν όλα τα στοιχεία αυτά ως μέσο περιγραφής κατανοήσεως της αποκαλουμμένης αλήθειας, ως μέσα και αφορμές εκφράσεως της θεολογίας τους. Διακριτική, διότι είχαν (ιδίως οι μεγάλοι Πατέρες και Διδάσκαλοι) συνείδηση της ιδιαιτερότητας τους και της ουσιαστικής ετερότητας της θύραθεν γενικά σκέψης (φιλοσοφίας, ηθικής κλπ) και της αλήθειας της Εκκλησίας. Έτσι, μιλούσανε την γλώσσα της εποχής τους, για να κατανούνται, αλλά δεν συνέχεαν ελληνική φιλοσοφία και θεολογία, δεν νόθευαν την αλήθεια του Θεού. Η διακριτικότητα των Πατέρων έναντι του πνευματικού τους περιβάλλοντος, πού ήταν κυρίως η ελληνική κλασσική φιλοσοφία και παιδεία γενικά, ο ρωμαϊκός κόσμος, ο Ιουδαϊσμός, ο Γνωστικισμός, ο Νεοπλατωνισμός, οι πολιτικές αντιλήψεις του Βυζαντίου, ο μεσανατολικός θρησκευτικός κόσμος και οι παντός είδους κοσμολογικές αντιλήψεις, οδήγησε τους Πατέρες σ' έναν εκλεκτικισμό. Άνετα δηλαδή χρησιμοποιούσαν στοιχεία απ' όλα τα παραπάνω πνευματικά δημιουργήματα, χωρίς προκαταλήψεις και αποκλειστικότητες. Απέκλειαν μόνο το εσώτατο στοιχείο τους, είτε ήτανε φιλοσοφικό είτε κοσμολογικό ή ήθικιστικό.

Οι Πατέρες και οι ιδιαιτερότητες τους

Οι Πατέρες διακρίνονται μεταξύ τους για πολλούς λόγους. Και πριν απ' όλα, διακρίνονται ως τον Η' αι. σε Έλληνες (καταγωγής φυλετικής και παιδείας), Λατίνους (Γάλλους, Ιταλούς, Ισπανούς Ιλλυρούς, Βορειοαφρικανούς κλπ.), Σύρους και Αρμενίους. Φυσικά, οι σπουδαιότεροι και περισσότεροι για τους πρώτους αιώνες (ως τον ΣΤ') είναι Έλληνες. Γενικά οι Πατέρες διακρίνονται με βάση την διαφορετική εποχή πού έζησαν και έδρασαν, την τοπική εκκλησιαστική τους παράδοση (Αλεξάνδρεια, Αντιόχεια, Ρώμη κλπ.), την προβληματική την οποία αντιμετώπισαν, το φιλολογικό είδος, πού γράφοντας χρησιμοποιούσαν, την ιδιοσυγκρασία και τον προσωπικό τους χαρακτήρα, τον διαφορετικό βαθμό παιδείας και φωτισμού του αγίου Πνεύματος, και την ιδιότητα τους (λειτούργημα) στους κόλπους της Εκκλησίας (Επίσκοποι, Πρεσβύτεροι, Διάκονοι, Μοναχοί, λαϊκοί).

Οι Πατέρες στην Εκκλησία και την Σύνοδο

Οι Πατέρες λειτουργούν στην Εκκλησία ως ενσαρκωτές και εκφραστές της ζωής και του φρονήματος της, αλλά και ως πρότυπα και ήρωες, οι όποιοι θυσιάζονται γι' αυτήν και με το έργο τους οικοδομούν τα μέλη της και λύνουν τα θεολογικά της προβλήματα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η σχέση των Πατέρων με τις Συνόδους, μάλιστα τις Οικουμενικές, όπου διατυπώνεται οριστικά και κυρώνεται η διδασκαλία της Εκκλησίας. Οι περισσότερες Οικουμενικές Σύνοδοι εργάστηκαν χωρίς την παρουσία, ως μελών, Μεγάλων Πατέρων και Διδασκάλων. Αυτό όμως, δεν σημαίνει ότι κινήθηκε η θεόλογική διεργασία των Οικουμενικών Συνόδων ερήμην της θεολογικής προσφοράς Πατέρων, όχι απλώς εκκλησιαστικών συγγραφέων αλλά Πατέρων και Διδασκάλων. Η θεολογία δηλ. πού κυρώθηκε σε μία Οικουμενική Σύνοδο είναι έργο κάποιου λίγο προγενέστερου ή συγχρόνου της Πατέρα και Διδασκάλου, τον όποιο ακολούθησαν πολλοί εκκλησιαστικοί συγγραφείς και υιοθέτησαν οι Επίσκοποι-μέλη της Συνόδου.

Οι Πατέρες στην ιστορία του πνεύματος

Η θέση των Πατέρων στην καθόλον ιστορία του πνεύματος και την παγκόσμια γραμματεία δεν έχει ακόμη αποτιμηθεί και εκτιμηθεί όσο πρέπει.

Εδώ υπογραμμίζουμε μόνο τα εξής: α) εκπροσωπούν και εκφράζουν για τον κόσμο γενικά την νέα πνευματική πραγματικότητα, η οποία εμφανίστηκε με την ενανθρώπηση του θείου Λόγου, μεταστοιχείωσε σε ικανό βαθμό την ανθρωπότητα και προσέφερε στον κόσμο νέο πνευματικό μέτρο, β) Στην ιστορία της παγκόσμιας φιλολογίας κατέχουν εξαιρετικά περίοπτη θέση και κρίνονται ως οι μεγαλύτεροι συγγραφείς της εποχής τους. γ) Οι Έλληνες ειδικά Πατέρες είναι οι μεγάλοι συντελεστές της διασώσεως του κλασσικού ελληνικού πολιτισμού και σ' ένα βαθμό συνεχιστές του μεγάλου αυτού πνευματικού θησαυρού, δ) Οι Έλληνες Πατέρες είναι οι πνευματικοί στυλοβάτες του υπερχιλιετούς βίου του Βυζαντίου, όπως οι Λατίνοι έγιναν οι τροφοδότες όλου του δυτικού κόσμου ως την Αναγέννηση.

Σπουδή και κατανόηση των Πατέρων

Για την σπουδή του προσώπου και του έργου των Πατέρων, ο ερευνητής χρησιμοποιεί κάθε είδους σύγχρονη επιστημονική μέθοδο, από την φιλολογική κριτική μέχρι την παλαιογραφία, και από την ιστορία μέχρι την αναλυτική φιλοσοφία και τον αποδομισμό (Destructuralismus). Τούτο δεν αρκεί όμως. Η ορθή κατανόηση κι ερμηνεία, ιδιαίτερα του Πατέρα και Διδασκάλου, απαιτεί την είσοδο στο πνευματικό του κλίμα. Η είσοδος επιτυγχάνεται με την μεταστοιχείωση του μελετητή, με την έστω μερική μετοχή στις εμπειρίες πού εκφράζει ο Πατέρας, αλλιώς η γνώση θα μείνει εξωτερική, σχολαστική, χωρίς αυθεντική προσέγγιση του πνεύματος του Πατέρα και με συνεχείς παρανοήσεις.

Χρονικά όρια των Πατέρων

Με ιστορικοφιλολογικά και μάλιστα σχολαστικά κριτήρια, οι Δυτικοί αλλά και οι Ορθόδοξοι Πατρολόγοι ερευνητές περιόρισαν την περίοδο των Πατέρων της Εκκλησίας για τη Δύση στο 604 (Γρηγόριος ο Μέγας) ή στο 636 (Ισίδωρος Σεβίλλης) και για την Ανατολή στο 749 (Ιωάννης Δαμασκηνός). Η θεώρηση αυτή μαρτυρεί άγνοια των παραγόντων και αναδεικνύουν κάποιο μέλος της Εκκλησίας σε Πατέρα και Διδάσκαλο. Οι παράγοντες αυτοί είναι η παραδοσιακότητα, ο κατεξοχήν φωτισμός του αγίου Πνεύματος και η με αυτά αντιμετώπιση-λύση μεγάλης θεολογικής κρίσεως στην Εκκλησία. Όσο λοιπόν η Εκκλησία θ' αντιμετωπίζει βαθιές θεολογικές κρίσεις, πού θ' αφορούν την αλήθεια και αρά τη σωτηρία των πιστών, το άγιο Πνεύμα θα φωτίζει, με διαφορετικές εκάστοτε συνθήκες, κάποιο ή κάποια μέλη της Εκκλησίας, για να εξηγούν, να διασαφηνίζουν, την παρεξηγημένη από κάποιους όψη της αλήθειας. Επομένως δεν μπορούμε να θέσουμε όριο στην εμφάνιση και δράση των Πατέρων, οι όποιοι πράγματι εμφανίστηκαν και μετά τις παραπάνω χρονικές περιόδους, όπως π.χ. στο πρόσωπο του Συμεών του Νέου Θεολόγου (ΙΑ' αϊ.) ή του Γρηγορίου Παλαμά (ΙΔ' αι.).

Η σύγχρονη έρευνα, η σχετική με τα πρόσωπα και τα κείμενα των Πατέρων γενικά της Εκκλησίας, είναι τεράστια, ένεκα της σημασίας και του ρόλου πού οι συγγραφείς αυτοί διαδραμάτισαν στην πορεία του δυτικού γενικά πολιτισμού και μάλιστα ένεκα του γεγονότος ότι τα ενδιαφέροντα τους καλύπτουν όλους τους τομείς της ζωής και του προβληματισμού του πνευματικού ανθρώπου. Όχι μόνο έδρες για τους Πατέρες υπάρχουν στις απανταχού θεολογικές Σχολές, αλλά και ειδικά επιστημονικά-ερευνητικά κέντρα λειτουργούν για την μελέτη των Πατέρων.

Οι Πατέρες και εμείς

Ο πρώτιστος λόγος πού κάνει αναγκαία την προσέγγιση και σπουδή των Πατέρων δεν είναι βέβαια να μάθουμε τί ήσαν και τί δίδασκαν, αλλά να γευθούμε το πνευματικό τους κλίμα.

Να ψαύσουμε τα ίχνη του Αγίου Πνεύματος στα ιερά τους πρόσωπα.

Να θέσουμε του το δάκτυλο εις την αγωνία τους για την αλήθεια.

Να ακούσουμε τους κτύπους της καρδιάς τους, όταν εισέρχονται περαιτέρω(«πλέον και πλείον») στην αλήθεια.

Να ζήσουμε κάτι από τις θείες εμπειρίες, τις θεωρίες του, τη χαρμολύπες, τις απογοητεύσεις, τις εξάρσεις, τις αρπαγές από την εγκοσμιότητα, τις αρπαγές σε τρίτους ουρανούς.

Να παρακολουθήσουμε την απόλυτη πιστότητά τους την παράδοση.

Να μάθουμε πόση βαθειά εμπιστοσύνη είχαν στο Άγιο Πνεύμα.

Να εκπλαγούμε από το θάρρος τους για δημιουργία νέων όρων στη θεολογία.

Να διδαχθούμε την απαραίτητη και τολμηρή τακτική της αυξήσεως και διευρύνσεως της διδασκαλίας, της θεολογίας, της Παραδόσεώς μας.

Να γνωρίσουμε τη γενναιοψυχία τους.

Να γνωρίσουμε την ευγένειά τους και την αισθαντικότητά τους. Και κάτι πολύ σπουδαίο:

Να μάθουμε πως μεθόδευαν την πρόσληψη και μεταστοιχείωση του κόσμου, της γλώσσας του δηλαδή και της σκέψεώς του.

Ψαύοντας την προσωπική (αλλά στους κόλπους της Εκκλησίας) πορεία των αγίων Πατέρων, λαμβάνουμε πείρα της κατ΄ εξοχήν παρουσίας και δράσεως του άγ. Πνεύματος στον κόσμο.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ (σε σειρά) ΠΑΤΕΡΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

-Βιβλιοθήκη Ελλήνων Πατέρων και εκκλησιαστικών συγγραφέων (της Αποστολικής Διακονίας), Αθήνα 1955 εξ.

-Άπαντα των Αγίων Πατέρων (κείμενο - μετάφραση), Αθήνα 1971 εξ.

-Έλληνες Πατέρες της Εκκλησίας (και μετάφραση), Θεσσαλονίκη 1972 εξ.

-Ελληνική Πατρολογία (.1. Ρ. ΜΙΟΝΕ), έκδ. Κέντρον Πατερικών Εκδόσεων Αθήναι 1987 εξ.

-SOURCES CHRETIENNES, Παρίσι 1941 εξ.

www.zoiforos.gr

Παπα-Φώτης Λαυριώτης Σημείον Αντιλεγόμενον (1913-2010†) ένας αιώνας ζωής και μαρτυρίας

του π. Θεμιστοκλέους Στ. Χριστοδούλου

Εκδόσεις Ομολογία - Αθήνα 2010

***

Στοιχειοθεσία: π. Θεμιστοκλής Στ. Χριστοδούλου

Φιλολογική επιμέλεια: κ. Πανωρέα Κουνάβη, Φιλόλογος

© Πρωτ. Θεμιστοκλής Στ. Χριστοδούλου, Δρ. Θ.

Τ.Θ. 24037, 111 10 Αθήνα, Τηλ: 6936716605

Εκδοτική Παραγωγή: ΣΑΪΤΗΣ Τηλ.: 210 - 34.76.090

***

Εισοδικόν

Ο παπα-Φώτης Λαυριώτης αποτέλεσε αναμφισβήτητα μια εξέχουσα και ιδιάζουσα προσωπικότητα, όχι μόνον για το νησί του, την Λέσβο, άλλα και για όλον τον θρησκευτικό Ορθόδοξο και μη κόσμο. Εάν η νήσος Λέσβος καυχάται για το πρόσωπο του ζωγράφου Θεόφιλου καθώς και για το έργο του, τώρα με τον παπα-Φώτη θα πρέπει να αισθάνεται ακόμη πιο περήφανη, γιατί στη γη της ανδρώθηκε, διηκόνησε, ευλόγησε, αγίασε, διέπρεψε και τάφηκε ο πολύς, αείμνηστος πλέον, παπα-Φώτης.

Ο παπα-Φώτης υπήρξε ένας ταπεινός παραδοσιακός παπάς, μάλλον καλόγηρος, με όλη τη σημασία της λέξεως. Έζησε έναν ολόκληρο αιώνα. Από μικρός αφιερώθηκε στη διακονία της Εκκλησίας. Ξεκίνησε από το νησί του τη Λέσβο, έφθασε και ασκήτευσε στο Αγιώνυμον Όρος όπου έγινε μοναχός, διάκονος και πρεσβύτερος. Επέστρεψε στην Λέσβο και εφημέρευσε, επί μισόν περίπου αιώνα, στο αγαπημένο του χωριό τον Τρίγωνα Πλωμαρίου.

Υπήρξε άνθρωπος φιλήσυχος για τους πιστούς συνανθρώπους του, όμως αγρίευε όταν κάποιοι νεωτερίζοντες, κληρικοί και λαϊκοί, προσπαθούσαν να αλλοιώσουν ή μάλλον να αλώσουν την Ορθόδοξη Παράδοση. Ήταν ο τελευταίος «κόλλυβας» της σειράς των μεγάλων κολλυβάδων Πατέρων, όπως της σειράς του Αγίου Νικόδημου του Αγιορείτου και άλλων.

Ήταν πρόσωπο που σε πολλούς προκαλούσε την αποστροφή, λόγω του κοντού αναστήματος του, άλλα και του ατημέλητου της ενδύσεως του. Οι τρόποι του θα χαρακτηρίζονταν άκρως καλογερικοί. Δεν ήθελε τερτίπια και διπλωματίες κατά την επικοινωνία. Πιστός τηρητής των Παραδόσεων, ιδιαιτέρως των νηστειών και των προσευχών, των τυπικών διατάξεων και της ευταξίας της λατρείας, αντιστεκόταν όχι με ευγένειες και υποχωρήσεις, άλλα με δυναμικές επεμβάσεις και πολλές φορές με σκληρές εκφράσεις, ακόμη και χειρονομίες.

Την πίστη του δεν την αντάλλασσε με όλα τα καλά του κόσμου. Δεν συσχηματιζόταν με τα του κόσμου τούτου, δεν φοβόταν, ούτε σκιαζόταν τους πολιτικούς και τους άρχοντες, δεν είχε άλλη συμπεριφορά για τους μεν και άλλη για τους δε. Ήταν πηγαίος εκφραστής της Ορθοδόξου Παραδόσεως. Ποτέ του δεν το έβαζε κάτω για κάτι πού ήθελε να πετύχει. Οργιζόταν όταν έβλεπε κληρικούς να μην τιμούν το ράσο τους. Κάποιες φορές ήλεγχε τους συναδέλφους του κληρικούς με λόγια σκληρά. Κι όμως εκείνη η φαινομενική καλογερική σκληρότητα δεν είχε μέσα της κακία. Όλους τους αγαπούσε, την αμαρτία των πολλών μάλλον μισούσε. Στηλίτευε άγρια, όπως έκαναν οι προφήτες της Παλαιάς Διαθήκης. Επιτιμούσε και ταυτόχρονα αγαπούσε. Μάλωνε και φώναζε και συγχρόνως συγχωρούσε. Εάν έβλεπε αμετανοησία και δαιμονικό πείσμα αποχωρούσε κι έφευγε μακρυά. Δεν του άρεσαν οι τυπικότητες στα μοναστήρια. Ήθελε μοναχούς και μοναχές να ζουν μέσα στην ανεπιτήδευτη απλότητα και αρχοντιά. Έκανε πολλά πράγματα τραβηγμένα για τον καθωσπρεπισμό, τρόπο καλής ωστόσο δυτικής συμπεριφοράς.

Δεν πρόσεχε το ντύσιμο του. Κάποιες φορές περπατούσε ξυπόλητος όχι μόνο στο χωριό του, αλλά και στην πόλη. Δεν το έκανε για να τον λυπούνται, αλλά γιατί έτσι αισθανόταν άνετα και ξεκούραστα. Κάποτε τον είδα να φοράει μια κίτρινη παντόφλα στο ένα πόδι και μια ροζ στο άλλο. Αυτά βρήκε, αυτά και φόρεσε. Τα ρούχα του όμως μπορεί να ήταν χιλιομπαλωμένα και ξεσκισμένα, ποτέ του όμως δεν βρωμούσε.

Είχε φίλους παντού, όπου πήγαινε. Μέσα στο ταγάρι του είχε ό,τι μπορεί να υποψιασθεί κάθε νους ανθρώπου. Από πετραχήλι μέχρι κονσέρβες. Από κεριά, καρβουνάκι και θυμίαμα μέχρι χαρτιά, κομμάτια πρόσφορα, κρεμμύδια, φρυγανιές, ελιές και πολλά άλλα. Χαιρόταν να σου δώσει κάτι, όσο απλό κι απέριττο κι αν ήταν. Του αρκούσε να του πεις την ευχή σου κι ένα σ' ευχαριστώ με αγάπη.

Δεν ήθελε πολλά πολλά με τις γυναίκες. Αρκούταν στα πιο αναγκαία κατά τις επαφές του. Δάνειζε χωρίς να περιμένει την επιστροφή. Ήταν τόσο αληθινός και ποτέ δεν έκρυβε στο βάθος της σκέψεως του καμιά απολύτως πονηριά ή δόλο. Ήταν στο χαρακτήρα σαν ένα μικρό παιδάκι. Πολλές φορές συνέβη να τον χτυπούν αυτοκίνητα κι αυτό το γνωρίζουν πολλοί κάτοικοι της Λέσβου και ιδιαιτέρως του χωριού Τρίγωνα-και να τον εγκαταλείπουν αβοήθητο. Κάποιοι άλλοι περαστικοί τον περιμάζευαν και τον φρόντιζαν.

Έκανε και πολλές θα λέγαμε «τρέλλες». Στην εκκλησιαστική γλώσσα λέγονται σαλότητες. Κάποια φορά συνήθιζε να κάνει το μπάνιο του μέσα σ' ένα βαρέλι κρύο νερό. Άλλη πάλι φορά σε πηγές και ρεματιές. Κάποιοι περαστικοί τον περνούσαν για ξωτικό, άλλοι πάλι πού τον αναγνώριζαν τον αποκαλούσαν τρελλό.

Κύριο έργο του θεωρούσε την ανακαίνιση του ναού του χωριού πού επί πολλές δεκαετίες υπηρέτησε ως εφημέριος, του Τρίγωνα. Καμάρωνε όταν κάτι το έφτιαχνε και δεχόταν ακόμη και τους επαίνους όχι εγωιστικά άλλα προς δόξαν Θεού. Χαιρόταν όταν συμμάζεψε το κοιμητήριο του Τρίγωνα, όταν κατασκεύασε το οστεοφυλάκιο, όταν έφτιαχνε καινούργιες αγιογραφημένες εικόνες, όταν βάπτιζε, όταν πάντρευε, όταν κήδευε, όταν μνημόνευε, όταν έκανε το ευχέλαιο και τόσα άλλα. Μα πιο πολύ χαιρόταν όταν κάποιος τον καλούσε στη χαρά του. Πάντοτε ήταν πρόθυμος και το θεωρούσε μεγάλη του τιμή να παρευρίσκεται σε λύπες και χαρές. Δεν νοιαζόταν εάν άλλοι παπάδες φορούσαν πιο όμορφα και φανταχτερά άμφια ή εάν είχαν καλύτερη φωνή απ' αυτόν. Εκείνο πού τον ενδιέφερε ήταν η όλη ιεροπραξία να τελεσθεί με προσευχή και με τη δέουσα προσοχή πάνω στις γραμμές του τυπικού και των διατάξεων. Στενοχωριόταν αν κανένας παπάς έτρωγε ή πηδούσε καμμιά ευχή. Σε τέτοιες περιπτώσεις ή έφευγε ή όταν παρέμενε ξανάρχιζε το μυστήριο!!! Δεν νοιαζόταν τί θα πούνε οι άλλοι, εκείνο που τον απασχολούσε ήταν τί θέλει και πώς αναπαύεται ο Θεός από εμάς.

Κοιμόταν καταγής. Δεν τον ενδιέφερε η καλοπέραση του σώματος. Κοιμόταν όπου εύρισκε τόπο. Στο δρόμο, μέσα σε θάμνους, μέσα στα σαλόνια των μεγαλουπόλεων, μέσα σε πλοία. Έμπαινε όπου τον καλούσαν. Έτρωγε ό,τι του έδινες. Δεν κατέλυσε ποτέ του νηστεία. Κάποια φορά που μερικοί ζητούσαν την ευχή του γιατί είχαν κάποιο πρόβλημα υγείας εκείνος τους απαντούσε κοφτά και σταράτα: «Τίποτα δεν εχ'ς. Δαιμόνιο πύθωνος εχ'ς. Κάνε νηστεία, άλαδο. Τετάρτες και Παρασκευές και θα γίν'ς καλά».

Τα εκκλησιαστικά πρόσωπα τα σεβόταν και τα εκτιμούσε. Ιδιαίτερα τιμούσε τον επίσκοπο του. Χαιρόταν που κάθε χρόνο, ο νυν Σεβ. Μητροπολίτης Μυτιλήνης κ. Ιάκωβος, τον επισκεπτόταν κατά την ονομαστική γιορτή του στον Τρίγωνα. Ο παπα-Φώτης καίτοι μετά από πολλά χρόνια αποχώρησης από την ενεργό του δράση, τη γιορτή του την τελούσε κάθε χρόνο στον Τρίγωνα. Έκανε με χρήματα του πλούσιο τραπέζι για όλο τον κόσμο. Ήθελε να κεραστούν όλοι οι άνθρωποι και χαιρόταν όταν του έλεγε ο κόσμος ευχές. Μα την ίδια στιγμή που ευχόταν, αν κάτι δεν πήγαινε καλά, μπορούσε να κάνει σκηνές και να ανατρέψει το πανηγύρι σε κυνηγητό και φωνές. Μπροστά στο λάθος χίλια καλά να του έκαμνες έπρεπε να τα ακούσεις. Κι αυτό όχι σε κατώτερους απ' αυτόν ανθρώπους, αλλά και σε 'κείνους πού τους φιλοξενούσε, σε 'κείνους πού τον στήριζαν έστω και οικονομικά. Δε λογάριασε τίποτα για την αλήθεια. Απεχθανόταν τη διαστροφή και την αναλήθεια.

Τα κείμενα του βιβλίου πού ακολουθούν δεν αποτελούν εργασία πού θέλει να εμφανίσει κάποιον νεοφανή άγιο. Ο σκοπός της παρούσης συγγραφής δεν είναι αυτός. Ούτε επίσης ο σκοπός μας είναι να προλάβουμε να αναδείξουμε έναν νέο σύγχρονο γέροντα. Ο κύριος σκοπός αυτού του βιβλίου μας είναι να προβάλει έναν γνήσιο και αληθινό άνθρωπο πέρα από σχήματα και τυποποιημένες συμπεριφορές. Τύποι ανθρώπων τέτοιοι, σαν τον παπα-Φώτη, σπανίζουν σήμερα στην κοινωνία μας. Για τον λόγο αυτό και ο υπότιτλος του βιβλίου μας «Σημείον Αντιλεγόμενον», φανερώνει ότι ο άνθρωπος αυτός άφησε μέσα στις ψυχές όλων εκείνων πού τον γνώρισαν την αίσθηση μιας παράξενης καλογερικής παρουσίας. Ο παπα-Φώτης μπόρεσε και πέτυχε να μπερδέψει τους συνανθρώπους του. Δεν έκανε οπαδούς. Πότε του δεν έκανε συνοδεία. Δεν του άρεσαν οι κολακείες και οι καλές εύφημες μνείες. Του άρεσε ο καλός λόγος, ο ανεπιτήδευτος. Μόλις αισθανόταν ότι οι άλλοι τον κολάκευαν έκανε μπροστά τους σαν τρελλός. Είχε τον τρόπο του να θολώνει τα νερά των «γεροντολόγων». Μισούσε την επιτήδευση και στο λόγο και στην εμφάνιση. Για τον λόγο αυτό και σε κυρίες και δεσποινίδες φερόταν σκληρά. Εκείνους πού ζητούσαν να είναι κοντά του τους περνούσε από δέκα κόσκινα. Ιδιαιτέρως σ' αυτά τα πρόσωπα φερόταν τόσο σκληρά και πιθανόν απάνθρωπα. Έκτος των σκληρών του λόγων, τους καθύβριζε με όλη τη σημασία της λέξεως. Και όλα αυτά τα έκανε γιατί δεν ήθελε συνοδεία. Ήθελε την αγάπη, όμως βίωνε την ξενιτεία σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής του. Χαρακτηριστικά κάποτε πού νοσηλευόταν στο νοσοκομείο «Γεννηματά» στην Αθήνα την κυρία πού τον εξυπηρετούσε νυχθημερόν τη στόλιζε με όλα τα «κοσμητικά επίθετα». Και όσο πιο πολλή αγάπη ελάμβανε, εκείνος έκανε τον βίο αβίωτο στους αγαπώντας τον. Λιγοστοί άνθρωποι μπήκαν στη διαδικασία να τον καταλάβουν και να υπομείνουν τις πολλές ιδιοτροπίες του.

Ο συγγραφέας του βιβλίου αυτού καυχάται εν Κυρίω που όχι μόνον γνώρισε στη ζωή του τον αείμνηστο παπα-Φώτη, άλλα γιατί συνεδέθη τόσο στενά μαζί του ώστε σε τακτά χρονικά διαστήματα είχε τη χαρά πάλιν και πολλάκις να τον φιλοξενήσει στο ναό του, στην οικία του, μαζί να συμπορεύονται προς εξεύρεσιν διαφόρων αναγκαίων υλικών για την αποπεράτωση του Αγίου Νεομάρτυρα Λουκά στα Πάμφιλα, γιατί επίσης ο ίδιος ο παπα-Φώτης του έδωσε την άδεια του να συγγράψει τα περί του βίου του και των «κατορθωμάτων» του, αλλά και γιατί επέτρεψε ο ίδιος ακόμη και κατά την κοίμηση του να περιποιηθεί το νεκρόν σώμα του, να τον συνοδεύσει εις την Λέσβο για το τελευταίο του ταξίδι, να παρίσταται στην κηδεία του και ακόμη να αισθάνεται την παρουσία του πάντοτε ζωντανή και αδιάλειπτη δίπλα του.

Επιθυμώ όμως πριν κλείσω το εισοδικόν του παρόντος βιβλίου να μνησθώ του ονόματος του αείμνηστου δασκάλου και καθηγητού μου στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης Ιωάννου Φουντούλη, του εκ Γέρας καταγόμενου, ο όποιος από το 1987 με γνώρισε με το πρόσωπο του παπα-Φώτη. Εις μνημόσυνον αύτοϋ οφείλω πολλές ευχαριστίες. Είμαι πεπεισμένος ότι τώρα ο δάσκαλος μου χαίρεται την παρουσία του αγαπημένου του παπα-Φώτη εν τω ουρανώ.

Ο παπα-Φώτης υπήρξε ένας αληθινός άνθρωπος. Ας έχουμε την ευχή του. Και αν βρήκε την παρρησία στον Κυριό μας ας φροντίσει, και είμαστε σίγουροι ότι θα το πράξει, να μας τραβήξει όλους μας κοντά στο Θρόνο του εν Τριάδι Θεού μας.

Έγραφα εν Αθήναις την 17ην Ιουλίου σ.έ. 2010,

εν μέσω καύσωνος πολλού

και επί τη μνήμη της Αγίας Μεγαλομάρτυρας Μαρίνης της Θαυματουργού.

***

Επίλογος

Αντί επιλόγου προτιμήσαμε να παραδώσουμε στην αγάπη όλων των φίλων αναγνωστών κάποια σχόλια από το διαδίκτυο που αφορούν το πρόσωπο του παπα-Φώτη. Σίγουρα για την εποχή μας είναι «Σημείον Αντιλεγόμενον» να ζεις κοντά στο Χριστό. Σίγουρα το να πιστεύεις και να μιλάς για το Χριστό και την Εκκλησία σε μια κοινωνία που χαρακτηρίζεται μεταμοντέρνα είναι ανοησία. Ο παπα-Φώτης αποτελεί για τον πολύ κόσμο που ζει μακρυά από το Θεό μια παράξενη τρελή και πιθανόν διαταραγμένη ή κολλημένη προσωπικότητα, μια απόκοσμη καλογερική πεπαλαιωμένη φιγούρα, ένα ξωτικό, ένα σίχαμα, μια παρωνυχίδα στην έξυπνη και προοδευτική σύγχρονη κοινωνία, κάτι το ακαταλαβίστικο, κάτι που σου προξενεί γέλωτα και ευκαιρία για πολύ σχολιασμό και επίκριση. Όμως, για τους λίγους (οπωσδήποτε αμαρτωλούς) αλλά ενσυνείδητους πιστούς που αγωνίζονται στο λιοπύρι της συνεχούς επιθέσεως των πειρασμών, των λογισμών, των πτώσεων και της χαράς έστω και της μιας ανόρθωσης από τις πολλές πτώσεις που προκαλεί η αμαρτία, ο παπα-Φώτης αποτελεί πολύτιμο φάρο και οδοδείκτη, ένα καλό παράδειγμα και φιγούρα αγωνιστού πιστού ανθρώπου, που για καθρέπτη της ζωής του είχε μόνον την εικόνα του Χριστού, της Παναγίας και των φίλων αγίων του. Η μορφή του, απ' όποια μεριά κι αν είμαστε όλοι μας όσοι θα διαβάσουμε αυτό το βιβλίο του, έχει κάποια κοινά με τη ζωή του Θεανθρώπου Ιησού μας. Αποτελεί κι ο παπα-Φώτης, καίτοι από τον περασμένο Μάρτιο του 2010 βρίσκεται στην κρίση του Θεού μας, «Σημείον Αντιλεγόμενον». Μήπως ήταν ανόητος και τρελλός ή μήπως ήταν άγιος και σάλος; Τα ερωτήματα αυτά πολύ μας απασχολούν κι ευχόμαστε από την ανάγνωση του βιβλίου αυτού να βγάλει ο καθένας τα συμπεράσματα του. Σκοπός της συγγραφής αυτού του συγκεκριμένου βιβλίου μας, της περιγραφής της ζωής ενός ιερωμένου και μάλιστα ενός κοσμοκαλόγερου, ως ήταν ο παπα-Φώτης, σίγουρα δεν είναι η αγιοποίηση του, άλλα το οφειλετικό χρέος για το πέρασμα του απ' αύτη την πρόσκαιρη ζωή, την τόσο μάταιη και πλανεύτρα. Θεωρώ τη συγγραφή του παρόντος βιβλίου ένα χρέος προς το πρόσωπο του παπα-Φώτη που με δίδαξε να μην υπολογίζω κανέναν για την υπόθεση της σωτηρίας μου. Μου έλεγε συχνά και πυκνά χωρίς να το καταλαβαίνω τότε όταν μου το έλεγε: «Μόνο το Θεό να φοβάσαι!». Πόσο δίκαιο είχε!!! Τώρα που βρίσκεται στην αντίπερα όχθη, τον παρακαλώ, εάν βρήκε παρρησία στο Θεό μας, να μας κυκλώσει με τις μεσιτείες του.

Έγραψε κάποιος για τον παπα-Φώτη: «Μέσα στη δίνη της ευμάρειας υπάρχουν και οι ανάργυροι εκείνοι, οι ταπεινοί πού ξεφτιλίζουν με τη στάση τους τούς επιφανειακούς παραλήδες».

Έγραψε κάποιος άλλος: «Τη φιγούρα του σκυφτού παπα-Φώτη, δεν θα βλέπουμε πια να περιπλανιέται στους δρόμους, στα λαγκάδια και στα βουνά μας. Τώρα πια θ' αλωνίζει στα μονοπάτια των Ουρανών κοντά στους αγγέλους, πού πάντα ήξερε πώς να τους μιλά. Άνθρωπος ευσεβής, καλοκάγαθος, πού είχε μάθει να προσφέρει από το υστέρημά του. Ολιγαρκής, μακρυά από τα υλικά-φθαρτά και περιττά. Μακριά από τη λαιμαργία πού προκαλεί ο πλουτισμός. Ο βίος του μοναχικός, δημιουργικός, φιλεύσπλαγχνος».

Έγραψε ένας: «Είναι πολλοί αυτοί οι άνθρωποι πού θεωρούν τον παπα-Φώτη τρελό, πού τον κοροϊδεύουν και τον χλευάζουν, άλλα δεν είναι και πρωτότυπο στην ιστορία τον κόσμου αυτό... όπως δεν είναι και ασύνηθες να μην ακούμε για τους αληθινά σημαντικούς ανθρώπους τίποτα και ίσως κι αυτό να έχει μια σημασία.. Άλλα την ευχούλα του μωρέ, τη νιώθω κι εγώ...».

Κάποιος είπε: «Ο παπα-Φώτης ήταν ένας άγγελος επί της γης. Κι οι άγγελοι κρατούν ρομφαία. Φοβήθηκα τη ρομφαία του παπα-Φώτη».

Κάποιος έγραψε: «Μιλάμε για έναν σπάνιο και Άγιο άνθρωπο. Κατά συνέπεια, ελπίζω να φτιαχτεί ένας χώρος για να μπορούν να προσκυνήσουν οι πιστοί, οι ντόπιοι και οι επισκέπτες στο νησί της Λέσβου...».

Η κ. Βασιλική Φραντζή έγραψε σε κάποια εφημερίδα: «Εργάτης ακοίμητος της Εκκλησίας, αγωνιστής υπέρμαχος της Ορθοδοξίας, ασύγκριτος, ασυμβίβαστος, αληθινός κι ελεύθερος σαν άλλος Χρυσόστομος, με παρρησία δεν έπαυσε στιγμή να στηλιτεύει συμπεριφορές ανάρμοστες και πράξεις ασύμφωνες με το νόμο του Θεού! Του δικού του Θεού, πού μόνο Εκείνου δούλος ήταν.

Φαινόμενο αξιοπερίεργο η ζωή του. Σκληρή με δοκιμασίες. Ο ασκητικός κοσμοκαλόγερος έξω πάντα παντός νυμφώνος ήταν, εξαιτίας του χαρακτήρα του, άλλα και της στενής λογικής του περίγυρου του. Με τις όποιες όμως διαφορές, τις ανθρώπινες αδυναμίες, άλλα και τις πικρίες του, τ΄ αψηλού πάντα ατένιζε με μεγαλοσύνη.

Με της αγωνίας το βάσανο για τ΄ ανθρώπινο κατρακύλισμα άλλα και με την ελπίδα αβασίλευτη πώς μπορεί ακόμη να σώσει ψυχές ανθρώπους έδιδε καθημερινά τον δικό του ξεχωριστό αγώνα. Και μες στα λιοπύρια τους ανέμους, τις κακοκαιρίες και τ΄ αστραπόβροντα, ο φλογερός παπάς σαν καλός Σαμαρείτης παίδευε το κακοπαθιασμένο κορμί του.

Παπα-Φώτη... εμείς οι συγχωριανοί σου ευγνώμονες για τις παρακαταθήκες πού μας άφησες, βαθιά συγκινημένοι ζητούμε την ευχή και τη συγχώρεση σου».

Έγραψε ο αγαπητός του Αρχιερατικός Επίτροπος Πλωμαρίου Αίδεσιμολ. Πρωτ. π. Ευστράτιος Μανωλέλλης σε τοπική εφημερίδα τ' ακόλουθα: «Ο σεβάσμιος και αγαπητός από όλους μας, κλήρο και λαό της Λέσβου, π. Φώτιος, ήταν ακούραστος εργάτης του Ευαγγελίου, ο αφοσιωμένος στην Εκκλησία Κληρικός, ο ζηλωτής... Εφάρμοζε στη ζωή του πάντα το ευαγγελικόν «μη γνώτω η αριστερά, τί ποιεί η δεξιά»... Ήταν αυστηρός τηρητής των Παραδόσεων της Ορθοδόξου Μαρτυρικής Εκκλησίας μας και τηρούσε στη ζωή του αυστηρά νηστεία και προσευχή. Απλός, αφιλοχρήματος, δραστήριος και επί σειρά ετών βάδιζε με τα πόδια από τον Τρίγωνα στα Πάμφιλα... Και τώρα στο υπερουράνιο θυσιαστήριο, πού η άγια ψυχή σου θα ψάλλει με τους αγγέλους και τους Αρχαγγέλους, μνημόνευε και ημών των αμαρτωλών και μείς εδώ στη γη θα μνημονεύουμε σε κάθε Θεία Λειτουργία του ονόματος σου...».

Ας έχουμε την ευχή αυτού του Αντιλεγόμενου Σημείου!

***

Περιεχόμενα

1.Πρόλογος του Σεβ. Μητροπολίτου Μυτιλήνης

κ.κ. Ιακώβου Φραντζή..........................................................................................5

2.Εισοδικόν.........................................................................................................9

3.Η γέννηση και τα παιδικά χρόνια του παπα-Φώτη.................................................15

4.Η εικοσαετής παραμονή του παπα-Φώτη στο Άγιον Όρος (1931-1950)...................18

5.Η αναχώρηση του παπα-Φώτη από το Άγιον Όρος και ή επιστροφή του στο νησί της Λέσβου. Η διακονία του στο Κιλκίς, σε Σινά και Ιεροσόλυμα και τα διάφορα προσκυνηματικά ταξίδια του...29

6.Η ερευνά του παπα-Φώτη στο Άγιον Όρος και αλλαχού για την ανάδειξη των Αγίων της Λέσβου..........................................45

7.Η σχέση του παπα-Φώτη με το Σινά και τα Ιεροσόλυμα. Η διακονία του στα Θεοβάδιστα μέρη (1972-1975)............................................49

8.Η ανοικοδόμηση του περικαλλούς ναού του Αγ. Νεομάρτυρος Λουκά στα Πάμφιλα (1960-2010)............................................56

9.Ο παπα-Φώτης οψιμαθής μαθητής στο Γυμνάσιο Πλωμαρίου (1950-1957).............65

10.Ο παπα-Φώτης εφημέριος στο χωριό Τρίγωνας Πλωμαρίου επί 44 ολόκληρα χρόνια. Το μεγάλο κεφάλαιο της ζωής του (1950-1994).................................................................................70

11. Ανακαινιστής της ιεράς Μονής Ευαγγελιστρίας Πάτου Λέσβου………………..……..94

12.Η συνταξιοδότηση του παπα-Φώτη από το χωρίο Τρίγωνας και η εγκατάσταση του στα Πάμφιλα (1-9-1994).............................................96

13.Η γηροκόμηση του παπα-Φώτη από την πνευματική του θυγατέρα κ. Σοφία Καπέδρα στην περιοχή του Υμηττού Αττικής (1991-2010)..........99

14.Το χρονικόν της κοιμήσεως και της κηδείας του παπα-Φώτη............................105

15.Μαρτυρίες διαφόρων προσώπων για τον παπα-Φώτη Λαυριώτη........................124

16.Προσωπικές μαρτυρίες του συγγραφέα για τον παπα-Φώτη.............................216

17.Μια αξιόλογη συνέντευξη του παπα-Φώτη στο πλαίσιο της Συνάξεως των Νέων στο Ναό του Αγίου Ελευθερίου-οδού Αχαρνών επί πολλών πνευματικών θεμάτων..............................229

18.Επίλογος..................................................................................................241

19.Βιβλιογραφία............................................................................................247

www.zoiforos.gr