Η ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗ ΖΩΗ ΣΤΗ ΜΟΝΤΕΡΝΑ ΚΑΤΑΝΑΛΩΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

γράφει ο
Ζαμπιακης Γεώργιος
Θεολόγος

Η σημερινή καταναλωτική κοινωνία κατακλύζεται από πληθώρα προϊόντων και τάσεων που αποπροσανατολίζουν και διαβρώνουν το πρόσωπο-ταυτότητα του ανθρώπου. Η ηδονοθηρία των ανθρώπων καθίσταται παροιμιώδης λόγω της μεγάλης εισροής παγκοσμιοποιημένων τάσεων και ροπών. Η πνευματική ζωή με την Ορθόδοξη θεώρηση του όρου, τείνει να φενακιστεί και να καταντήσει ένα εκκλησιαστικό φολκλόρ. Παρόλα αυτά, ο Ορθόδοξος Χριστιανός στην μεταμοντέρνα κοινωνία οφείλει να δίνει το στίγμα-ομολογία του, σε ένα περιβάλλον που κατακλύζεται από διάφορες ιδεολογίες και ηθικές.
Με τον όρο ‘πνευματική ζωή’ εννοούμε τη ζωή που βιώνει ο πιστός εν Αγίω Πνεύματι1. Η πνευματική ζωή λοιπόν συνίσταται στην απόκτηση του Αγίου Πνεύματος. «Κατά την βιβλική και πατερική παράδοση η χάρη του Αγίου Πνεύματος παρέχεται στους πιστούς ως ιδιαίτερο προσδιοριστικό στοιχείο της υπάρξεώς τους. Ο άνθρωπος που δεν έχει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος κατευθύνεται από το σαρκικό φρόνημα και είναι σαρκικός. Αντίθετα ο καινός εν Χριστώ άνθρωπος μετέχει στην χάρη του Αγίου Πνεύματος και είναι πνευματικός»2. Ο τρόπος μετοχής του στην χάρη του Αγίου Πνεύματος πραγματοποιείται μόνο στην Ορθόδοξη Εκκλησία με τα ιερά μυστήρια-ακολουθίες και την ιδιωτική προσευχή.
Τα ιερά μυστήρια είναι τα συστατικά της πνευματικής ζωής. Δε γίνεται να υπάρξει πνευματική ζωή δίχως τη συμμετοχή στα μυστήρια και τις ακολουθίες της Εκκλησίας. «Η καρποφορία και η ευόδωση των μυστηριακών πράξεων, προϋποθέτει την ελεύθερη βούληση του ανθρώπου και την συνεργία του Θεού. Σε αντίθετη περίπτωση η θεία χάρις παραμένει ατελέσφορη»3.
Δύο μυστήρια που συνδέονται στενότερα με την πνευματική ζωή είναι η εξομολόγηση και η θεία Ευχαριστία. Η ιερά εξομολόγηση βοηθάει τον πιστό να επαναπροσανατολιστεί, δηλαδή να επιστρέψει στον Θεό που είχε απομακρυνθεί με την αμαρτία4, ώστε να ακολουθήσει την θεόσδοτη εν Χριστώ πορεία προς την τελείωση με περισσότερο ζήλο. Για να ευοδώσεις πνευματικά η εξομολόγηση πρέπει να γίνεται με βαθιά μετάνοια για τα σφάλματα και με ταπείνωση. Η σωστή εξομολόγηση προετοιμάζει τον πιστό για την ένθερμη προσέλευσή του στη θεία Κοινωνία.
Η θεία Ευχαριστία αποτελεί το συνεκτικότατο και ζωοποιητικότατο μυστήριο στην Ορθόδοξη Εκκλησία. Με την θεία Κοινωνία διανέμεται στους πιστούς το Σώμα και το Αίμα του Ιησού Χριστού, που είναι η ύψιστη αξία και πραγματικότητα για τον άνθρωπο και για όλο τον κόσμο, αποτελεί τη σημαντικότερη προσφορά του Θεού προς τον άνθρωπο. Στην θεία Κοινωνία οι πιστοί εγκολπώνονται το ευχαριστιακό ήθος5, κοινωνούν το Χριστό και αλληλοκοινωνούνται, υποστασιάζοντας με αυτό τον τρόπο την εσχατολογική και αληθινή κοινωνία. Στην θεία Ευχαριστία ο πιστός οφείλει να προσέρχεται κατά τον ιερό Χρυσόστομο «με καθαρό συνειδότι»6, που πραγματώνεται με την ειλικρινή εξομολόγηση, τη νηστεία και την επίμονη προσευχή κατά τον γέροντα Κλεόπα Ηλιέ 7.
Συνοδοιπόρους στην εν Χριστώ ζωή εκτός από τη μυστηριακή προσευχή είναι και η ιδιωτική. Με τον όρο ‘ιδιωτική προσευχή’ εννοούμε τις προσευχές που γίνονται εκτός των ακολουθιών της Εκκλησίας και εκφράζουν τον ένθεο προσευχητικό ζήλο του κάθε πιστού. Η ιδιωτική προσευχή συμβάλλει, έτσι ώστε να ανατροφοδοτείται η κοινή προσευχή και όταν ο πιστός εξέλθει από το ναό να συνεχίζει απερίσπαστα αυτό που εγκολπώθηκε εντός της ακολουθίας. Η κατ’ιδίαν προσευχή γίνεται με πολλούς τρόπους, αλλά ο πιο σύντομος και περιεκτικός είναι ο λεγόμενος τρόπος της μονολόγιστης ευχής. Η ευχή του Ιησού, όπως αλλιώς λέγεται η μονολόγιστη προσευχή ασκούταν από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια και υπήρχε κοινό βίωμα των λαϊκών και των μοναχών. Όμως όπως λέγει ο άγιος Ιγνάτιος Μπριαντσιανίνωφ, οι πατέρες άρχισαν να καταγράφουν τη διδασκαλία της προσευχής από τον 4ο αιώνα μ.Χ. για να μην χαθεί8. Η προσευχή αυτή έφτασε έως τις ημέρες μας παρόλο που συνάντησε πάμπολα εμπόδια.
Η ευχή του Ιησού συνίσταται στην επανάληψη των λέξεων: Κύριε, Ιησού, Χριστέ, ελέησόν με. Η προσευχή αυτή περιέχει πάρα πολλά νοήματα με συντετμημένο περιεχόμενο και είναι ομολογία πίστεως ακόμα και με την νοερά μορφή της9. Την προσευχή αυτή οφείλουν να την ασκούν όλοι οι πιστοί ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας ή κοινωνικής στάθμης. Απαραίτητη προϋπόθεση για την προσευχή αυτή είναι η ύπαρξη απλανούς οδηγού, δηλαδή πνευματικού10. Χωρίς τον πνευματικό μπορεί εξαιτίας της φιλαυτίας μας να οδηγηθούμε σε σφοδρή πλάνη. Για να ευδοκιμήσει η προσευχή απαραίτητα είναι να προσφέρεται ως δώρο προς την αγάπη του Χριστού11. Την προσευχή αυτή πρέπει πρώτα να την προφέρουμε προφορικά και έπειτα να την λέμε με το νου μας «προσέχοντας και δίδοντας ιδιαίτερη προσοχή σε κάθε λέξη». Με το να προσευχόμαστε με το νου σημαίνει να προσέχουμε μόνο τα λόγια της προσευχής χωρίς να φανταζόμαστε κάτι ιδιαίτερο όσο ιερό κι αν είναι αυτό12. Η προσευχή αυτή οφείλει να συνδυάζεται με βαθειά γνώση της αμαρτωλότητάς μας και τροφοδοτείται με όλες τις άλλες προσευχές της Ορθοδόξου Εκκλησίας.
Όπως προϋπαμε η προσευχή αυτή είναι για όλους τους ανθρώπους είτε είναι λαϊκοί, είτε μοναχοί. Την άσκηση της προσευχής αυτής για τους λαϊκούς, μας προτρέπει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, ο οποίος λέγει ότι οφείλουν όλοι οι Χριστιανοί, ακόμα και αν έχουν πάρα πολλές βιοτικές μέριμνες να την εξασκούν13. Γνωστά παραδείγματα ανθρώπων που προόδευσαν στην νοερά προσευχή αν και είχαν πάρα πολλές ασχολίες είναι ο Κωνσταντίνος ο πατέρας του αγίου Γρηγορίου του Παλαμά, ο οποίος αν και είχε το αξίωμα του πρωθυπουργού στα αυτοκρατορικά ανάκτορα δεν παρέλειπε την νοερά προσευχή14. Ένας άλλος εργάτης της προσευχής αυτής είναι ο γέροντας Γεώργιος ο Ρουμάνος αν και αγρότης με πενταμελή οικογένεια είχε αδιάλειπτα την νοερά προσευχή15. Επίσης ένας Ρώσος έμπορας, ο Ιωάννης Μιχαήλοβιτς παρόλο που είχε άφθονα πλούτη και πολυπληθή οικογένεια ,όμως ήταν εργάτης της νοερά προσευχής16. Αλλά και στις ημέρες μας ο γέροντας Πορφύριος στη Αθήνα , που αν και ήταν εφημέριος κοντά στη πολύβουη Ομόνοια, όμως δεν παρέλειπε την νοερά προσευχή17.
Με βάση τα παραπάνω εκθέσαμε πως μπορεί η πνευματική ζωή, η εν Χριστό ζωή να υλοποιηθεί και να καρποφορήσει στη ζωή του κάθε πιστού. Όμως αν δούμε πως βιώνετε στη σημερινή πραγματικότητα από το πλήθος των χριστιανών θα μας είναι αποκαρδιωτικό. Ο σύγχρονος άνθρωπος αγωνίζεται να επιβιώσει σε μια καταναλωτική κοινωνία που αναπτύσσεται και εξελίσσεται με ραγδαίους ρυθμούς. Οι ανάγκες του βοιωτικές ή κοινωνικές καθημερινά αυξάνονται , έτσι τον εγκλωβίζουν σε ένα υλιστικό περιβάλλον που σαν κύριο σκοπό έχει την επίτευξη του εύκολου χρήματος με θεμιτά ή αθέμιτα μέσα. Ο σημερινός άνθρωπος αρέσκεται στο να πράττει όλα εύκολα και γρήγορα. Αναπτύσσοντας συχνά μια ωφελιμιστική σκέψη και θέτοντας ως μέτρο σύγκρισης σε όλα το υλιστικό όφελος. Όλα τα παραπάνω προϋποθέτουν ότι ο άνθρωπος δρα και αναπτύσσεται μόνος του και η σκέψη του επικεντρώνεται γύρω από αυτά. Σε αντιδιαστολή από την καταναλωτική η πνευματική ζωή προϋποθέτει την ανάπτυξη της κατακόρυφης κοινωνικότητας (Θεός-άνθρωπος)18και η σχέσεις με τους συνανθρώπους είναι σχέσεις συνεργασίας, θυσίας και αυταπάρνησης με την σύμπραξη του Θείου παράγοντα.
Ο άνθρωπος της μοντέρνας εποχής χαρακτηρίζεται από ένα εξίσου οδυνηρό φαινόμενο την μαζοποίηση19. Αποτέλεσμα της μαζοποίησης είναι η πολιτισμική διάβρωση κάθε λαού. Έτσι ο άνθρωπος χάνει τις ιδιαιτερότητες του, ως προς την παράδοση και τον πολιτισμό του και συστοιχίζεται σε ένα ομοιόμορφο πολιτισμό χωρίς αρχές, αξίες και πολιτισμική ιδιαιτερότητα. Αντίθετα στην εν Χριστό ζωή ο αληθινά Θεώμενος άνθρωπος αποτελεί μοναδική και ανεπανάληπτη οντότητα, που μπορεί μεν να συνυπάρξει αρμονικά με τους άλλους γύρω του, αλλά που πάντα διατηρεί την ιδιαίτερη θρησκευτική και γενικότερα πολιτισμική ταυτότητα του.
Ένα άλλο κοινωνιολογικό φαινόμενο που καταμαρτυρεί το κοινωνικό σημερινό απόστημα είναι η άμετρη κατανάλωση αγαθών. Τα οποιαδήποτε αγαθά πωλούνται και καταναλώνονται σε σύντομο χρονικό διάστημα μεταβάλλοντας το κάθε σπίτι σε αποθήκη καταναλωτικών αγαθών χωρίς να έχουν άμεση ζωτική θέση σε αυτό. Με όλους αυτούς τους στρεσογόνους παράγοντες η ζωή του κάθε πιστού μεταβάλλεται σε μια καταναλωτική κόλαση με άμεσα ψυχολογικά προβλήματα. Έτσι ο άνθρωπος ακολουθεί τη δίνη των καταναλωτικών περιστάσεων και παρασύρεται σε ένα ανελέητο κυκεώνα καταναλωτισμού.
Παρόλα αυτά και παρόλη την κοινωνικοπολιτική σήψη η Εκκλησία κομίζει τρόπους απεγκλωβισμού από την σύγχρονη καταναλωτική λαίλαπα. Οι τρόποι αυτοί είναι η βίωση της εν Χριστώ ζωής σε όλες τις εκφράσεις και διαστάσεις της. Ο βιωματικός τρόπος ξαναδίνει στην κοινωνία την χαμένη υπόστασή της, διότι προβάλλει το αληθινό πρόσωπο-ταυτότητα του θεωμένου εν Χριστώ ανθρώπου διαμέσου της αγιοπνευματικής εμπειρίας της. Εξάλλου ήδη από τα πρώτα χριστιανικά χρόνια οι χριστιανοί, παρόλο που ζούσαν στον ίδιο χώρο με τους ειδωλολάτρες, συναναστρέφονταν μαζί τους, όμως είχαν διαφορετική εσχατολογική προοπτική από αυτούς και την βίωναν διαφορετικά και αληθινά γύρω από την πνευματική ζωή20.

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ –ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ

1.Μπότση Πέτρου:Φιλοκαλία των Ρώσων Νηπτικών τ.Ά «Όσιος Σεραφείμ του Σάρωφ»,Βίος-Διδαχές-Ακολουθία. Αθήνα 20006 σελ.101.
2.Ματζαρίδης Γ. «Χριστιανική Ηθική II»Εκδ. Πουρνάρα Θεσσαλονίκη 2003 σελ.304.
3.ο.π.π.σελ 141.
4.Αγίου Νεκταρίου Πενταπόλεως «Περί Επιμέλειας Ψυχής» Εκδ. Αποστολική Διακονία 19994
5.Αρχ.Γεωργίου Καψάνη «Η Ευχαριστιακή Ζωή»Εκδ. Ι. Μ. Οσίου Γρηγορίου Άγιο Όρος 2004 σελ.5
6. «Ομιλία εις την προς Εβραίους 17,4»PG 63.
7. «Πνευματικοί Λόγοι»Εκδ. Ορθόδοξος Κυψέλη Θεσσαλονίκη 1992 2σελ.147-156.
8.Οσίου Ιγνατίου Μπριαντσιανίνωφ «Υιε μου δος μοι σην καρδίαν»Εκδ. Ορθόδοξου Πνευματικού Κέντρου Λεμεσού 19953 σελ.86
9.Άγιος Συμεών Θεσσαλονίκης Φιλοκαλία τ.Έ Εκδ. «Το Περιβόλι της Παναγίας»1993 2σελ.281
10. Γιαννιτσιώτη Κωνσταντίνου «Κοντά στο Γέροντα Πορφύριο»Εκδ. Ιερό Γυναικείο Ησυχαστήριο Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος Αθήνα 19952 σελ.66
11.ο.π.π Οσίου Σεραφείμ σελ.104.
12. ο.π.π σελ.85,Ιδ.Οσίου Θεοφάνους του Έγκλειστου «Χειραγωγία στη Πνευματική ζωή» Εκδ.Ι.Μ.Παρακλήτου 2003 σελ.36.Γέροντος Πορφυρίου Καυσοκαλυβίτου «Λόγοι περί Πνευματική Ζωής»Εκδ.Ι.Μ.Χρυσοπηγής Χανιά 2004 σελ.26
13.ο.π.π Φιλοκαλία σελ315
14.ο.π.π σελ316
15.http//www.pigizois.gr./index2.htm
16.Μπότση Πέτρου «Πατερικό της Όπτινας»Αθήνα 2002
17.ο.π.π. Γιαννιτσιώτης σελ.52
18.Ματζαρίδης Γ. «Η Κοινωνιολογία του Χριστιανισμού»Εκδ. Πουρνάρα Θεσσαλονίκη 19995 σελ.106.Ιδ. Γιούλτση Βασιλείου «Κοινωνιολογία της Θρησκείας»Εκδ. Πουρνάρα Θεσσαλονίκη 19963
19.Αρχ.Κωνσταντίνου Παπανικολάου «Διαλογισμοί σε Έρημη Χώρα»Εκδ. Ακρίτας 1999
20.Τσάμη Δ. «Ανθολόγιο Εκκλησιαστικών Κειμένων»Εκδ.Πουρνάρα Θεσσαλονίκη 2001.Επιστολή προς Διόγνητο.